Алта уонус сыллар бүтүүлэрэ, сэттэ уонус сыллар саҥаларыгар үүнүү-сайдыы суолун тутар, ыраахтан ыҥырар тырымнас уоттардаах Харбалаах бөһүөлэгэр эдэр ыччат мустан, үлэни-үөрэҕи тэҥҥэ тутан, олох күөстүү оргуйар кэмнэрин санатар хаартыскалары ийэлээх аҕам альбомнарыгар көрөн улааппытым. Бу ыччаттар субуотунньукка мас саһаанныы сылдьаллар, бу сааскы ириэһин саҕана ким эрэ биэдэрэ, ким эрэ гитара, ким эрэ радиола тутуурдаах Амма уҥуор маевкалыы баран иһэллэр, бу клеш бүрүүкэлээх кыргыттар, уолаттар ыһыах кэмигэр пааркаҕа таансылыы сылдьаллар… Кэрэ да кэмнэр… Ыччат, романтика, күргүөмүнэн үлэ, субуотунньуктар, гитаранан ырыа, СПТУ-18 уонна биллэн турар маҥнайгы таптал туоһута кистэлэҥ “почта”!
Ол сурук суруйсубут ыччаттар бөһүөлэк сис ыал буолан, оҕо-уруу тэнитэн, элбэх сиэннэнэн, номнуо кыһыл көмүс сыбаайбаларын бэлиэтээн ааспыттара.
Наталья Романовна, Александр Николаевич Туласыновтар биир өйүнэн-санаанан салайтаран үйэ аҥара бииргэ олорбут үбүлүөйдэрин 2024 сыллаахха бэлиэтээбиттэрэ. 3 оҕоҕо күн сирин көрдөрөн, элбэх сиэн, биир хос сиэн эһэтэ, эбэтэ. Өр сыллаах үтүө суобастаах үлэлэринэн Наталья Романовна “Үлэ ветерана”, Александр Николаевич СР “Автомобильнай транспорт бочуоттаах үлэһитэ”, “Шахтер Албан Аата” I, II, III истиэпэнэ бочуоттаах бэлиэлээхтэр.
Саха дьонун сиэринэн сэмэйдик, аҕыйах тылынан кэпсээтэллэр да, истиҥ сыһыаннара тутта-хапта сылдьалларыттан, бэйэ бэйэлэрин сылаастык көрсөн ылалларыттан тута биллэр.
—Наталья Романовна, Александр Николаевич, Харбалаахха бары кэриэтэ республика араас улуустарыттан мустан олохсуйбут дьон буоллаҕа дии, эһиги хайа улуустан төрүттээххитий?
Александр:
-1953 сыллаахха Чурапчыга төрөөбүтүм, Ытык Күөлгэ олорбутум. Онтон 1973 сыллаахха армияттан кэлэн баран Харбалаахха үлэлии кэлбитим. Бастаан уон сыл СПТУ-га маастарынан, механик-суоппарынан үлэлээбитим. Онтон 1983 сылтан ыла чох карьерыгар 30-ча сыл үлэлээн бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыбытым. Натальялыын 1974 сыллаахха ыал буолбуппут, икки кыыс, биир уол оҕолоохпут, сиэннэрдээхпит, хос эбэ, эһэ буолбуппут.
Наталья:
-Мин Нам улууһун Аппаанытыгар төрөөбүтүм, улааппытым. 1973 сыллаахха СПТУ-га овощевод идэтигэр үөрэнэ кэлбитим. 1976 сылтан ыла 30-ча сыл, пенсияҕа тахсыахпар диэри оҕо уһуйааныгар үлэлээбитим.
—Аан бастакы көрсүһүүгүтүн өйдүүгүт дуу? — диэн ыйытыкка иккиэн күлэ түһэллэр.
Наталья:
-СПТУ-га үөрэнээри дьүөгэбинээн Ытык Күөлгэ самолетунан көтөн кэлбиппит. Харбалаахха ханан, хайдах барарбытын билбэппит, оннук дьонтон ыйыталаһан айан суолугар таҕыстыбыт. Харбалаах суола оччолорго куһаҕан бөҕө. Арай массыына кэлэн тохтообутугар киирдэхпит дии. Уһун айаны айаннаан сопхуос хонтуоратыгар аҕалан түһэрдилэр. Хата үөрэнэр сирбит онно кэккэлэһэ турар эбит, олорор сирэ эмиэ аттыгар. Киэһэ оҥостон, таҥас ылан эҥин олордохпутуна били массыынанан аҕалбыт уһун уолбут киирэн кэлбитэ. Оннук билсибиппит.
—Тыый, олох киинэҕэ курдук эбит дии! Ол саҕана СПТУ-тан ыал буолбут дьон элбэх буолуо дии?
Александр:
-Оннук, биһиги ол билсиһэн баран, нөҥүө сылыгар ыал буолбуппут. Ытык Күөлгэ сыбаайбалаабыппыт. Сыбаайбатытын Игнатий Слепцов салайан ыыппыта. Ытык Күөлгэ олорон улахан кыыспытын оҕоломмуппут. 1975 сылтан ыла Харбалаахха дьиэ-уот туттан олоробут.
—Уһуннук бииргэ олоруу кистэлэҥэ тугуй?
Наталья:
-Бэйэ бэйэни өйдөһүү, өйөһүү буолуо. Оҕолорбутун кытта сир аһыгар, луукка, айылҕаҕа сылдьабыт. Аҕабыт суоппар буолан мэлдьи үлэтигэр айаҥҥа сылдьара, дьиэтигэр хойут кэлэрэ. Детсад үлэһиттэрин куруук субуотунньуктарга сырытыннараллара, күһүн хортуоппуй хомуура, хотон сыбаҕа, кыһын ыанньыксыттары солбуйуу, саас мас саһаана, мутук ыраастааһына — барытыгар сылдьарбыт.
—Оннук ээ, оччотооҕу ыал бары да үлэ үгэнигэр сылдьан, оҕолорун бэйэлэрин үтүө холобурдарынан ииттэхтэрэ. Кэпсэтиибит түмүгэр ыччат дьоҥҥо баҕа санааҕытын тиэрдиҥ эрэ.
-Эдэр ыаллар иллээх-эйэлээх буоллунар, бэйэ-бэйэлэрин өйдөһөн-өйөһөн олордуннар, ол саамай сүрүнэ. Кыра аайыттан кыыһырсыбакка, дириҥэппэккэ аһарымтыа буолуохха. Олох түһүүтүн-тахсыытын бииргэ туоруохха.
Кырдьыга да оннук. Таптал курдук уйан, намчы иэйиини харыстабыллаах сыһыанынан, истиҥ кыһамньынан угуттуу сылдьыахха, бэйэ-бэйэни ытыктаһар буолуохха.
Өссө да уһуннук олоруҥ, чэгиэн сылдьыҥ, бүгүҥҥү дьоруойдарым!
Сарыал Кыыма