Үөһээ Бүлүүгэ Таатта сэргэтин остуоруйата.

Бу күннэргэ соцситимнэргэ 1978 сыллаахха Үөһээ Бүлүүгэ Туора-Күөл отчуттара туруорбут сэргэлэрин хаартыската кэллэ.
Номнуо 47 сыл ааһа охсубут эбит. Бу биригээдэҕэ сылдьыбыт дьонтон Василий Илларионович Васильев биһиги эрэ баарбытынан ахтыы суруйарга сананным.
1978 сыллаахха биһиги эҥэр курааннаан от үүммэтэҕэ. Ити сайын мин Харбалаахтааҕы СПТУ-ну бүтэрэн кэлбитим. Хонтуораҕа ыҥыран Үөһээ Бүлүүгэ оттуу барарбыт, уһаабакка кэлэрбит, онон утуйар уонна уларыттар таҥастаах эрэ барарбыт туһунан эттилэр. Оччолорго Үөһээ Бүлүү ханан баарын билбэт киһи буоллаҕым, утары да саҥардыбаттар буоллаҕа, тута сөбүлэстим. Салайааччынан совхозка биригэдьииринэн үлэлиир Тимирдяев П. П. ананна. Биригээдэҕэ бааллара: Бояров Андрей Алексеевич , Егоров Валериан Дмитриевич-трактористар, Егасов Иван Т., Максимов Иван Михайлович, Слепцов Афанасий Егорович – сылгыһыттар, эдэр ыччаттар – мин, Осипов Тит Петрович, Васильев Василий Илларионович, Гуляев Афанасий Николаевич, тутуу үлэһитэ – Алексеев Петр Петрович, Байбаллыков А. , Седалищев Николай В., кырдьаҕастар — билигин санаатахха 50 саастарын да туола илик Федотов Петр Афанасьевич, Попов Семен Федотович — барыта 15 киһи. Оччолорго бэлиэтэммит блокноппуттан көрдөххө атырдьах ыйын 26 күнүгэр Чөркөөххө илдьибиттэр. Ити күн биһигини уонна Дэбдиргэ биригээдэтин «Таатта» совхоз парткомун секретара Кашкин Хрисанф Иванович көрсөн сыалбытын — сорукпутун кэпсээбитэ, алгыс тылын эппитэ. Совхоз биригээдэлэрин салайарга совхоз кылаабынай зоотехнига бэрэстэбиитэлинэн Слепцов Егор Павлович анаммыта. Ити киэһэ түүннэри Васильев С.Т. массыынатыгар тиэллэн Дьокуускайга тиийэн, атырдьах ыйын 28 күнүгэр Үөһээ Бүлүүгэ көппүппүт. Оройуон салалтата тэрээһиҥҥэ көмөлөспүтүнэн барбыта. «Үөдүгэй” совхозтан ДТ-75, МТЗ-82 трактордары биэрдилэр. Өрүс уҥуор «Хоро» диэн бөһүөлэктэн от охсор косилкалары, Үөһээ Бүлүүттэн биир көстөөх Нам бөһүөлэгиттэн буочукаларга солярка, арыы тиэннибит. Маҕаһыыннары кэрийэн (тоҕо эрэ “Советскай» диэн маҕаһыыны өйдөөн хаалбыппын) кэлин аанынан быһа аспытын ыллыбыт. Оччолорго партия дьаһала күүстээх буоллаҕа.
Ол курдук оройуон салайааччылара – райком секретара Ильинов Ф.Я., райсовет председателэ Сортоев көрсүбүттэрин өйдүүбүн.

Ити курдук тэринэн атырдьах ыйын 31 күнүгэр 70 сааһын ааспыт Тэскээлэп Иван Иванович диэн сирдьиттээх Үөһээ Бүлүүттэн сэттэ көстөөх “Сарыла” диэн үрэххэ вертолетунан илдьэн түһэрдилэр. Трактордар балаҕан ыйын 2 күнүгэр айаннаан кэлбиттэрэ. Бары соҕотох үүтээн баарыгар түспүппүт. Биһиги дойдубутугар холоотоххо барыта үрэх сир, уулаах – хаардаах, киһитээҕэр үрдүк хомус курдук да буоллар өлгөм үүнүүлээх сир буолан биэрдэ.
Беларус тракторга икки от охсорун холбоон, массыыналарга Байбаллыков А. уонна мин олордубут. Уута суох, техника хаамар сирин охсобут. Атыттар илии хотуурунан охсубуттара. Василий Васильев өйдүүрүнэн суолу Федотов П.А. тэлэрэ үһү, иннигэр баран эрэр киһи көстүбэт, от эрэ хамсыыр, оннук уһун, хойуу от этэ.
Бу бүтэй Бүлүү үрэҕин баһыгар балаҕан ыйын 7 күнүгэр вертолетунан университет саха тылын, нуучча тылын уонна история салааларыттан барыта 23 студентканы отчуттарга төһүү күүс оҥороору аҕалбыттара отчут дьоҥҥо сэргэхсийии буолбута, үлэ тэтимнээхтик барбыта. Кыргыттар ааттара:
1. Андреева Раиса Иннокентьевна – Горнай;
2. Бессонова Нина – чукча кыыһа, Дьокуускай;
3. Бубякина Валентина Николаевна – Орто Халыма;
4. Васильева Эмма Николаевна – Дьокуускай;
5. Гольдерова Саргылаана Васильевна – Дьокуускай;
6. Егорова Антонина Николаевна – Бүлүү, Бороҕон;
7. Егорова Мария Тимофеевна;
8. Игнатьева Мария Михайловна – Чурапчы, Сылаҥ;
9. Донская Мария Иннокентьевна – Дьокуускай (Аллайыаха);
10. Керемясова Лена Петровна – Чурапчы, Чыаппара;
11. Листикова Полина Павловна – Чурапчы, Харбала;
12. Новгородова Ульяна Михайловна – Нам, Хамаҕатта;
13. Окорокова Тамара Михайловна;
14. Охлопкова Александра Николаевна – Мэҥэ-Хаҥалас, Майа;
15. Осипова Лидия Семеновна;
16. Копырина Евдокия Николаевна – Дьокуускай (Уус Алдан);
17. Портнягина Мария Васильевна – Уус Алдан, Суотту;
18. Самсонова Полина Ильинична – Сунтаар;

19.Собакина Варвара Николаевна – Чурапчы, Мырыла;
20. Шомоева Нелли Максимовна;
21. Харитонова Зинаида Трофимовна;
22. Трофимова Валентина Антоновна — Бүлүү;
23. Кобельянова Светлана Дмитриевна – Томпо, Кириэс Халдьаайы.

Кыргыттарга утуйалларыгар анаан тимир оһоҕунан сылытыллар икки балаакканы туруорбуппут. Оһох отторго иккилии эр киһи сыһыарыллыбыта.
Кыргыттар тута от мунньуутугар, бугуллааһыҥҥа үлэлээбиттэрэ. Аспытын Попов С.Ф. – Сиэдэрэй Сэмэн уонна биир студентка, арааһа Андреева Р.И. бэлэмнииллэрэ.
Хонтуруол, көмө күүстээх этэ: аспытын, сэлээркэбитин өр буола буола вертолетунан аҕалаллара. Партия обкомун бэрэстэбиитэлэ Лыглаев В.Г. кэлэ сылдьыбыттаах.
Киэһээ хараҥарыар диэри үлэлиирбит. Аһылык кэнниттэн кыргыттар кутаа тула олорон ыллыыллара. Онно «По Дону гуляет казак молодой», «Чараҥҥа» В. Ноев, «Эйиигин суохтуубун» И. Сорокоумов ырыаларын үчүгэйдик да ыллыыллара.
Үрэх баһа дойду буолан дьон мээнэ сылдьыбат этэ. Арай биир кэмҥэ Кэнтиктэн Прокопьев – Багда Баһылай диэн атынан сылдьар булчут кэлэн Иван Егасовтыын хас да күн сылдьан биир тайаҕы суулларан эт-ас дэлэйэ түспүтэ.
Ити курдук үлэлээн-хамсаан 180 т. оту кэбиспиппит.
Студенткалар барар кэмнэрэ кэлбитэ. Салайааччыбыт Петр Тимирдяев эрдэ төннүбүтэ. Үлэбитин Иван Максимов, Афанасий Слепцов сүрүннүүллэрэ. Арааһа кинилэр этиилэринэн буолуо:»Өйдөбүнньүк сэргэ туруоруоҕуҥ», — диэн буолбута.
Маска сыһыаннаах дьон Петр Алексеев, Петр Федотов, Афанасий Слепцов сүгэнэн бэрт түргэнник оҥорбуттара, суругу ким оҥорбутун олох өйдөөбөппүн.
Алтынньыга оту пресстиигит диэн дьаһал кэлбитэ. Хайдах аҕалбыттара эбитэ буолла «Киргизтан» диэн прессподборщик баар буолбута. Сотору табаарыспын Егор Федотовы вертолетунан аҕалбыттара. Бу тэрилбит олус хаппырыыс этэ, боробулуоханан түүтэҕи баайара, ол регулировката табыллыбакка сордуура. 120 т. от пресстэммитин кэннэ: «Дьэ оттоон бүтэҕит, айаннааҥ»,- диэн хамаанда кэлбитэ. Сэтинньи ый саҕаламмыта, халлаан да тымныйбыта. Малбытын сыарҕаҕа тиэнэн Беларус тракторынан киэһэ айанныыр буолбуппут. Сылаас баҕайы, хаар түһэ турар күнэ этэ. Аҕыйах километры бараат, үрэҕи туораан иһэн муус тостон ууга түстүбүт. Хата чычаас эбит, трактор илин көлүөһэтинэн уу эбит. А. Байбаллыковтаах уһун саппыкы кэтэн, тостубут мууһу ыраастаан хата үрэхпит анна кумах, кытаанах буолан тахсыбыппыт. Таҥас-сап төһө да сытыйдар, утуйар таҥаһынан бүрүнэн 7 көс сири этэҥҥэ айаннаан, сарсыарда Үөһээ Бүлүүгэ кэлбиппит.
«Найрамдал» диэн культура дьиэтин аттыгар баар гостиницаҕа түстүбүт. Манна Үөһээ Бүлүүгэ сүөһү көрө, кыстыы кэлбит Дмитрий Винокуровтааҕы көрсө, дойду сонунун истэн үөрүү-көтүү бөҕө буолла. Икки ыйы быһа үрэх баһыгар сыппыт дьон үлэ этэҥҥэ түмүктэммитин бэлиэтиэххэ диэн сүбэлэстибит. Сууйуубут аһын атыылаһан баран баһылыыр-көһүлүүр дьоммут бары бииргэ олорон аһыыр киэҥ-куоҥ хос суох, аспытын хосторунан үллэрэбит диэн буолла. Ортолуу аһыы олордохпутуна көрүдүөргэ тыас-уус, айдаан буолла. Ыстанан тахсыбыппыт, тардыалаһыы бөҕөтө буола турар эбит. Гостиница үлэһитэ биллэрдэҕэ буолуо, сотору милиция сотрудниктара кэлэн түөрт киһибитин илдьэ бардылар. Хостору кэрийэн көрдүлэр эрээри, атыттары тыыппатылар. Сыарҕаҕа тиэллэн турбут малларбытыттан саалары, быһахтары хомуйдулар. Сарсыҥҥы күнүгэр салайааччыбыт Е.П. Слепцов райкомунан, райсоветынан сүүрэн-көтөн кэпсэтэн, анараа дьон гражданскай таҥаһынан холуочук сылдьан айдааны бэйэлэрэ саҕалаабыт буолан, дьоммутун босхолообуттара, малбытын төннөрбүттэрэ.
Дьокуускайга сэтинньи 5 күнүгэр көтөн кэлбиппит. Ытык-Күөлгэ самолет билиэтэ суох буолан, дойдубутун сэтинньи 10 күнүгэр булбуппут. Табаарыһым Гоша Федотов биһиги парад кэмигэр автобустар сылдьыбаттарын билбэккэ улахан баҕайы хаатыҥкалаах, телогрейкалаах Өктөөп параатын көрөн турабыт.
Бу үрэх баһыгар үлэлээбит эдэркээн кыргыттар туох үлэһит буолбуттарын билиэхпин, билсиэхпин баҕарабын. Светлана Кобельянова студенныы сылдьан өлбүтүн туһунан «Кыым» хаһыакка көрбүтүм, Трофимова Валентинаны 90-с сылларга Бүлүүгэ учууталлыы сылдьарын көрсүбүтүм. Поэтесса С. Гольдерова, биллиилээх журналист Л. Керемясова ааттарын республика барыта билэр.

Арыт Үөһээ Бүлүүлэри көрүстэхпинэ бу сэргэ туһунан ыйыталаһан көрөр этим да, ким да билбэт этэ. 47 сыл ааспытын кэннэ бу сэргэ хаартыската бэйэбин булан ылан соһутта, оччотооҕу биир эдэр сааһым кэмнэрин, бииргэ үлэлээн ааспыт дьоммун санатан ол кэмнэргэ төннөн, ахтан – санаан аастым.
М.А. Алексеев аатын сүгэр Үөһээ Бүлүүтээҕи өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей-интернат кыраайы үөрэтээччитэ Захарова Сардана Петровна үөрэтэр оҕолорунаан экспедицияҕа сылдьан бу өрдөөҥү, ол эрэн билигин даҕаны чиҥник турар, судургу ол эрэн дьикти оҥоһуулаах сэргэни сэҥээрэн, остуоруйатын интэриэһиргээбитигэр махталбын тиэрдэбин.