Ханнык баҕар улууска ыытыллар киэҥ хабааннаах улахан тэрээһин бу улуус социальнай-экэнэмиичэскэй, духуобунай сайдыытыгар сүҥкэн оруоллааҕын таһынан бу улууска бырамыысыланнас, биисинэс чэчирииригэр олук буолар.
Тапталлаах Тааттабыт – Сахабыт сирин тэбэр сүрэҕэ, өй-санаа, үөрэх-билии, баай культура түмүллүбүт сирэ. Олоҥхо оһуордаах тыла, түҥ былыргы дьарыктарбыт мантан силистэнэн тэнийэн саханы саха дэтэн баччаҕа кэллэхпит.
Күрэс төрүт көрүҥнэригэр XXII “Манчаары оонньуулара” быйыл биһиэхэ Тааттаҕа ыытылларынан улууспут уратытын көрдөрөр аныгы кэм инструмена – брендинг
оҥоһулларыгар анал кэнсиэпсийэ суруллан, тэрээһин, бэлэмнэнии үлэ барыта бу кэнсиэпсийэнэн салайтаран барар.
(“Брендинг территории — это процесс формирования положительного образа, который опирается на социокультурное, экономическое и политическое развитие субъекта. Цель брендинга – сформировать положительное восприятие места, повысить узнаваемость и привлекательность для различных целевых групп”- википедияттан)
Кэнсиэпсийэ сүрүн сыала – дьоллоох түгэн түһүлгэтин тэрийии.
Бу сыалы ситиһэргэ маннык соруктар тураллар:
- Дойду аатын ааттатыы, суон сураҕын сырдатыы;
- Чөл олоххо сирдииргэ дьону тардыы;
- Үбү киллэриигэ дьону-сэргэни, тэрилтэлэри кыттыһыннарыы;
- Дьон-сэргэ ис хамсааһынын, үөрүүгэ кыттыһыытын ситиһии.
Брендирование олуга (обоснование) – науканы, аныгы технологиялары, саха төрүт үгэстэрин кытта алтыһыннаран киһи кыаҕын арыйыы, сырдатыы, таһаарыы.
Брендирование киэбэ (матрица) – Киһи- Улуус- Республика-Россия-Аан Дойду.
- Эргономичность – киһиэхэ ананар, туттарга табыгастаах;
- Экологичность – айылҕаҕа хоромньуну таһаарбакка харыстабыллаах сыһыан (пластик, полиэтиленовай пакет туттуллубат, кумааҕы суу, иһит). Сувенирдар мас, талах, кыл-сиэл, туос, муос буолалларын ситиһии;
- Экономичность – киэҥ араҥаҕа таһаарыы, табыгастаах сыана, дьон дохуотун үрдэтии, дьарыктаах буолууну тэрийии.
Бу кэнсиэпсийэнэн салайтаран үлэни тэрийиигэ улууспут сүрүн тэрилтэлэриттэн анал хамыыһыйа хомуллан номнуо иккис сылын тигинэччи үлэлиир.
Брендинг хамыыһыйатын салайааччыта Былатыан Ойуунускай аатынан Тааттатааҕы норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрин солбуйааччыта Марианна Вячеславовна Степанова. Хамыыһыйаҕа бааллар:
- Изабелла Александровна Сивцева – А.Е. Мординов аатынан Тааттатааҕы лицей дириэктэрэ;
- Майя Гаврильевна Егорова — Былатыан Ойуунускай аатынан Тааттатааҕы норуот айымньытын дьиэтин фольклорга исписэлииһэ;
- Иван Федотович Иванов — Былатыан Ойуунускай аатынан Тааттатааҕы норуот айымньытын дьиэтин уус-уран оҥоһуктарга исписэлииһэ;
- Лариса Егоровна Турнина — Былатыан Ойуунускай аатынан Тааттатааҕы норуот айымньытын дьиэтин инновацияҕа исписэлииһэ;
- Раиса Устиновна Огочуярова— Таатта улууһун кылаабынай архитектора;
- Анжелика Николаевна Чарина – Таатта нэһилиэгин архитектора;
- Туяра Федотовна Туласынова – Таатта нэһилиэгин исписэлииһэ;
- Елена Титовна Алексеева – “Сулусчаан” оҕо уһуйаанын сэбиэдиссэйэ, олоҥхо педагогикатын тарҕатааччы;
- Петр Сергеевич Доргуев – дизайнер;
- Анисия Владимировна Кириллина— Тааттатааҕы лицей учуутала;
- Анфиса Васильевна Слепцова – Тааттатааҕы лицей учуутала;
- Александр Николаевич Новиков – “Фотоцентр” салайааччыта.
Кинилэргэ күүс-көмө буолаллар Иван Иванович Кычкин – “Градо” архитектурнай бюро дириэктэрэ, Таатта улууһун дьиэ-кэргэн отделын исписэлииһэ, улуус дьахталларын сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Варвара Ильинична Будикина, улуустааҕы кииннэммит библиотека сэбиэдиссэйэ Анна Константиновна Билюкина.
Бу араас тэрилтэлэртэн араас идэлээх дьон бары кэнсиэпсийэ соруктарын толорор туһугар бэйэлэрэ тус эппиэттэх салааларынан айымньылаахтык үлэлии-хамсыы сылдьаллар.
Хамыыһыйа үлэтин сиһилии билсээри Марианна Вячеславовнаны кытта көрсөн кэпсэттим:
- Брендирование хамыыһыйата Ытык Күөл иһинэн хас да хамыыһыйыны кытта алтыһан үлэлиир. Ол курдук тупсаҕайдык туттан олорууга хамыыһыйаны кытта киэргэтии үлэтигэр; холобур былаахтар макеттарын, өҥүн-дьүһүнүн, кээмэйин оҥорон биэрдибит, билигин тарҕанан, тэрилтэлэр дьиэлэрин иннин киэргэтэн эрэллэр.
Маны таһынан көрдөрөр-иһитиннэрэр ханааллары кытта; улууска суруйар-бичийэр пресс-киин үлэлиир, кинилэри кытта ыкса алтыһан үлэлиибит.
Улууспут иһинэн туризм сайдыытыгар группаны кытта үлэлэһэбит, дойдубут аатын-суолун сураҕырдыыга 9 хайысханан ытык Тааттабыт төрүт чөмчүүк сирдэрин ыалдьыттарга көрдөрөргө эмиэ брендины тутуһан үлэлииллэригэр көмө буолабыт.
Маны таһынан сувенирнай бородууксуйа тахсарыгар туспа хамыыһыйа быһыытынан үлэлээтибит, Тааттабыт уус дьоно араас эгэлгэ сувенир арааһын оҥордулар. Ол курдук улууспут нэһилиэктэрин, тэрилтэлэрин, биирдиилээн дьон көмөтүнэн “Оонньуулары” көрө кэлэр ыалдьыттарга анаан 3050 туос харысхал, 3050 талах оҕус, 3050 олбох оҥоһулунна. 735 оҕо, 750 улахан киһи уус-уран оҥоһуктар быыстапкаларыгар кыттыыны ыллылар.
Үөрэх тэрилтэлэрин кытта тэҥҥэ үлэлэһэбит,ол курдук үөрэх управлениетын начальнига Иннокентий Иннокентьевич Дягилев салайыытынан оскуола дириэктэрдэрин, учууталлары түмэн, кинилэргэ уопсай кэнсиэпсийэни кэпсээммит, өй-санаа өттүнэн бэлэмнээтибит. Кэнсиэпсийэбит тематын бары билэр буолан, биир санаанан салайтаран үлэни салайарга, үлэлииргэ судургу уонна түргэн.
Улахан махталбытын тиэрдэбит бары ытыктыыр киһибитигэр Борис Федорович Неустроевка- Мандар Ууска. Кини бэйэтэ олус үөрэн-көтөн, кэнсиэпсийэбит ис хоһоонун тута өйдөөн, сөбүлэһэн, чахчы да маннык буолар диэн мэлдьи сүбэлии-амалыы олорор.
Ону тэҥэ Тааттабыт төрүт уустарын кытта сөптөөх темаларга бииргэ үлэлэспиппит сылтан орто.
Маны таһынан архитектордар улахан күүс-көмө буоллулар, Иван Кычкин салайааччылаах “Градо” архитектурнай бюро хамаандата уонна Таатта улууһун, нэһилиэгин архитектордара, тутааччылар бары бииргэ сүбэлэһэн үлэлии сылдьабыт.
“Оонньуулар” культурнай мероприятиеларын ыытарга биир улахан хамыыһыйа Былатыан Ойуунускай аатынан Тааттатааҕы норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрэ Гаврил Гаврильевич Вырдылин салалтатынан үлэлиир. Улахан былаан-бырагыраамма оҥоһулунна. Кэлбит ыалдьыттар аан бастаан дойдубут культуратын, историятын кытта билсэллэр. Кинилэр Ытык Таатта сиригэр ыалдьыттаабыттарыттан дуоһуйууну ылалларын туһугар үлэлиибит. “Оонньуулар” аһыллыылара бу кэнсиэпсийэни кытта тэҥҥэ сиэттистэ. Онон хас биирдии бэлиэ, символ барыта суолталанан улууспут уратытын көрдөрүө. Аһыллыы режиссера, биир дойдулаахпыт Роман Романович Дорофеев биһиги этиилэрбитин ылынан, эрдэттэн толкуйдаммыт сценарий кэнсиэпсийэни кытта ситимнэһэн биир тыыннанан барар усулуобуйатын тэрийдэ.
Онон бары түмсүүлээхтик үлэлээн биир сыалы-соругу ситиһиэхтээхпит диэн бигэ эрэнэбит. Брендирование, брендинг диэн кырдьык үлэлиир инструмент буоларыгар илэ-чахчы итэҕэйдибит, кэнсиэпсийэбит идиэйэтэ олоххо киирэрин туһугар үлэлиибит, улахан бырааһынньык этэҥҥэ буолуо диэн эрэнэ күүтэбит.”
Бу курдук улахан тэрээһин — успуорт бырааһынньыга, саха төрүт көрүҥнэригэр “XXII Манчаары оонньуулара” буоларын бары долгуйа күүтэбит, үрдүк таһымҥа ааһарын туһугар биир сомоҕо күүс буолан үлэлиибит.
Сарыал Кыыма