Бэс ыйын 26 күнүгэр Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон аатынан Чөркөөхтөөҕү политсыылка түмэлигэр Таатта улууһун бастакы кулубата, норуот ырыаһыта, И. Е. Кулаковскай – Оонньуулаах Уйбаан төрөөбүтэ 160 сылыгар анаммыт “Халлаан сырдыыра” диэн уонна саха литературатын төрүттээччи, айар тыл аҕата А.Е. Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй бастакы уус-уран айымньытын “Байанай алгыһын” суруйбута 125 сылын бэлиэтиир үөрүүлээх тэрээһин буолла.
Манна улуу дьон удьуордара, ытык дьон ыччаттара ыҥырыылаах ыалдьыт буоллулар. Ол курдук Оонньуулаах Уйбаан сыдьааннара:
- Клара Трифоновна Яковлева — И.Е. Кулаковскай — Оонньуулаах Уйбаан сиэнэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйатын харыстабылын туйгуна, үлэ бэтэрээнэ, сэрии сылларын оҕото, Таатта улууһун, Дьохсоҕон нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо;
- Леонид Павлович Романов — Оонньуулаах Уйбаан хос сиэнэ, Дора Васильевна Кулаковская уола, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, И. Е. Кулаковскай — Оонньуулаах Уйбаан дьиэтээҕи музейын салайааччыта, «Музей — усадьба Кулаковских в местности Амыдай» бырайыак ааптара.
- Николай Васильевич Яковлев — Оонньуулаах Уйбаан хос сиэнэ, Клара Трифоновна уола, эксперт-криминалист, Ис Дьыала министиэристибэтин ветерана, полковник;
- Трифон Васильевич Яковлев — Оонньуулаах Уйбаан хос сиэнэ, Клара Трифоновна уола, пенсионер, урбаанньыт;
- Валентина Васильевна Порядина — Оонньуулаах Уйбаан хос сиэнэ, Клара Трифоновна кыыһа, СӨ норуот уус-уран оҥоһуктарын маастара, Людмила Петровна Жиркова салайааччылаах “Үктэл” айар түмсүү чилиэнэ;
- Николай Николаевич Порядин — Оонньуулаах Уйбаан аймаҕа, Валентина Васильевна кэргэнэ, Клара Трифоновна күтүөтэ, “Алроса” АК үлэһитэ, пенсионер, Ис Дьыала министиэристибэтигэр үлэлээн бочуоттаах сынньалаҥҥа тахсыбыт полковник.
Алексей Елисеевич Кулаковскай — Өксөкүлээх Өлөксөй аймах дьоно:
- Лариса Реасовна Кулаковская — Өксөкүлээх Өлөксөй сиэнэ, Российскай Федерация уопсай үөрэхтээһинин туйгуна, норуот дипломата;
- Раиса Степановна Охлопкова– Өксөкүлээх Өлөксөй хос сиэнэ, Раиса Реасовна Кулаковская төрөппүт кыыһа Е.М. Ярославскай аатынан музей научнай үлэһитэ;
- Мария Дмитриевна Николаева (Большакова) — Санаайа, Өлөөһө сыдьаана, адвокат, мелодист, көрбүөччү, суруйааччы;
- Светлана Дмитриевна Дарбасова — Өксөкүлээх Өлөксөй институтун научнай үлэһитэ, педагогическай үлэ кандидата;
Иван Елисеевич Кулаковскай – Оонньуулаах Уйбаан кэргэнин Евдокия Петровна Решетникова аймахтара:
- Розалия Петровна Докторова— Доруобуйа харыстабылын бэтэрээнэ, Ийэ олоҥхоһут П.Е. Решетников — Көһөҥө Бүөтүр төрөппүт кыыһа, олоҥхону толорооччу, Октябрьскай нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо;
- Анна Григорьевна Винокурова — тыа хаһаайыстыбатын бэтэрээн үлэһитэ, кини бырааттара Степан Григорьевич, Григорий Григорьевич Решетниковтар;
- Варвара Федоровна Решетникова — педагогическай үлэ бэтэрээнэ, кыраайы үөрэтээччи уонна кини оҕолоро, сиэннэрэ
- Вера Дмитриевна Аржакова — эргиэн үлэтин бэтэрээнэ.
Кэскиллээх тэрээһин уруйдаах түһүлгэтигэр Таатта улууһун баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччыта С.В. Сунхалыров, Тааттатааҕы норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрэ Г.Г. Вырдылин, Октябрьскай нэһилиэгин баһылыга А.П. Семенов үтүө тыл үгүһүн анаатылар, эҕэрдэ суруктары туттардылар.
Ытык мааны ыҥырыылаах ыалдьыттар Клара Трифоновна, Лариса Реасовна мустубут дьоҥҥо аймахтарын билиһиннэрдилэр, бэлиэ түгэҥҥэ саха саарына Оонньуулаах Уйбаан аата ааттанан дьон сүрэҕэр мэлдьи сылдьарыттан үөрэллэрин, долгуйалларын биллэрдилэр.
Лариса Реасовна эдьиийиттэн Людмила Реасовнаттан хаалбыт архыыбыттан аҕалара Реас Алексеевич Кулаковскай 1938 сыллаахха “Саха АССР 15 сылыгар” диэн суруктаах тэтэрээттэргэ бэйэтин илиитинэн суруйан оччотооҕу кэмҥэ дьон үлэлээбит күннэрин (трудодни) уонна оттооһун отчуоттарын бэлиэтэммитин Чөркөөх түмэлигэр туттарда. Ону таһынан Өксөкүлээх Өлөксөй бэйэтин мөссүөнэ, кини бэчээтэ, илии баттааһына суруллубут былыргылыы алгыһын түмэл дириэктэрэ Михаил Александрович Протодьяконовка, Октябрьскай нэһилиэгин баһылыга, Өлөөһөлөр күтүөттэрэ, Андрей Петрович Семеновка бэлэх уунна. Реас Алексеевич төрөөбүтэ 110 сылыгар анаан оҥоһуллубут үрүҥ көмүс бэлиэни аймахтар ааттарыттан Оонньуулаах Уйбаан, Өксөкүлээх Өлөксөй өлбөт-сүппэт ааттарын үйэтитиигэ үгүс өрүттээх үлэни ыытар Дьохсоҕон оскуолатын учуутала Галина Константиновна Давыдоваҕа махтанан туран туттарда.
Леонид Павлович хос эһэтэ Оонньуулаах Уйбаан “Халлаан сырдыыра” кинигэтин Чөркөөх түмэлин дириэктэрэ Михаил Александрович Протодьяконовка бэлэхтээтэ.
Мария Дмитриевна – Санаайа бүгүҥҥү үөрүүлээх күҥҥэ Кулаковскайдар аймах, Чөркөөх олохтоохторо, Таатталар бары биир ситим, биир сыдьаан буолан үйэлэргэ дойдубут устуоруйатын, өбүгэлэрбитин үөрэтэрбитин, үрдүк таһымнаах култуурабытын көрдөрөр тэрээһин диэн бэлиэтээн эттэ.
Онтон Туораах Бүөтүртэн силис тардыбыт Евдокия Петровна Решетникова — Оонньуулаах Уйбаан кэргэнин аймахтарын аатыттан Ийэ олоҥхоһут П.Е. Решетников — Көһөҥө Бүөтүр төрөппүт кыыһа, олоҥхону толорооччу Розалия Петровна Докторова аймах-билэ дьонун билиһиннэрдэ, эҕэрдэ тылы эттэ.
Бу кэнниттэн Оонньуулаах Уйбаан хос сиэнэ, норуот уус-уран оҥоһуктарын маастара Валентина Порядина тикпит сахалыы мааны таҥаһын кэтэннэр дьон иннигэр хааман көрдөрдүлэр.
Салгыы кэлбит ыалдьыттары Николаевскай таҥара дьиэтигэр “Күн анныгар төрөөбүт” быыстапка аһыллыытыгар ыҥырдылар. Быыстапка аһыллыытын түмэл ыстаарсай сотруднига, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Изабелла Жерготова иилээн-саҕалаан ыытта. Манна Оонньуулаах Уйбаан олоҕун сырдаттылар, кини туһунан киинэ көһүннэ.
Быыстапкаҕа Леонид Павлович Романов чааһынай түмэлиттэн Кулаковскайдар аймах тутта сылдьыбыт малларын кэллиэксийэтин аҕалбытын билиһиннэрдэ. Кини киирии тылыгар: “Кулаковскайдар бу таҥара дьиэтигэр “иконостас” курдук көстөллөр. Таҥара дьиэтэ уонна кини эркинигэр ыйаммыт уон мэтириэккэ уон Кулаковскайдар! Ханна да кинилэр бу курдук муста иликтэрэ буолуо”,- диэн төрүт дьонунан киэн туттуутун, кинилэргэ сүгүрүйэрин биллэрбитэ ордук долгутуулаах түгэн буолла. Бу баай кэллиэксийэҕэ бааллар Роман Кулаковскай ыҥыыра уонна кычыма, Чурапчы түмэлиттэн кэлбит Дьүлэй ууһа оҥорбут олус сиэдэрэй остуола, онтон да атын улуу дьон тутта сылдьыбыт мала.
Хас биирдии мал бэйэтэ устуоруйа, олох, сайдыы энциклопедията диэтэххэ сыыһа буолбата буолуо.
Бу быыстапка Чөркөөх түмэлигэр турар, күндү биир дойдулаахтарбыт, кэлэн ыксаабакка аргыый-наллаан көрөөрүҥ диэн ыҥырабыт.
Олус истиҥ-иһирэх тыллары эттэ 2010 сыллаахха Оонньуулаах Уйбаан бириэмийэтин туппут билигин Дьохсоҕон 7 нүөмэрдээх баһаарынай чааһыгар үлэлиир Егор Егорович Дуракинов.
Бириэмийэ туһунан кылгастык ахтан аһардахха, 2006 сылтан ыла Клара Трифоновна Яковлева, Дора Васильевна Кулаковская уонна кини уола Леонид Павлович Романов эһэлэрин И.Е. Кулаковскай — Оонньуулаах Уйбаан аатынан бириэмийэни Дьохсоҕон оскуолатын бастыҥ выпускнигар анаан олохтообуттара. Оттон А.Е. Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан бириэмийэни 1992 сыллаахха Егор Васильевич Захаров, Михаил Платонович Петров, Александра Васильевна Аммосова олохтообуттара. 1963 сыллаахха диэри Саха АССР Доруобуйа харыстабылын наркомун солбуйааччытынан үлэлээбит педиатр быраас Петр Егорович Кулаковскай аатынан бириэмийэни кини уола экономическай наука кандидата Георгий Петрович Кулаковскай 2022 сыллаахха олохтообута. Онтон ыла сыллата бастыҥ үөрэхтээх Дьохсоҕон ыччата үөрэх-сайдыы суолун тутарыгар Кулаковскайдар аймах анал стипендиялара төһүү буолар.
Дьэ бу кэнниттэн тэрээһин күүтүүлээх чааһа буолла. Таатта үрэх үрдүгэр Аал Луук Мас аттыгар “Байанай алгыһын” суруйан, саха суругунан уус-уран литературатын төрүттээбит Өксөкүлээх Өлөксөй Мэҥэ өйдөбүнньүгүн арыйыы сиэрэ-туома ыытылынна. Бу өйдөбүнньүгү саха бастакы идэтийбит худуоһунньуга Иван Васильевич Попов сиэнэ Иван Иванович Попов таастан кутан оҥорбут, манна Өксөкүлээх эдэр кэмигэр, бастакы айымньытын суруйбут сааһыгар, куолутунан айан таҥастаах, уҥа илиитигэр дэйбиирдээх турар. Кини иннигэр аал уот иччитигэр алгыс этиллэр холумтана, чорооннор бааллар. “Композиция силигин ситэрэн аттыгар Далбар Хотун туруохтаах. Бу мэҥэ өйдөбүнньүк саха норуотун тумус туттар улуу киһитэ, саха сырдыырыгар, сайдарыгар, үөрэхтэнэригэр үтүөтүн, кини алгыһын, үөрэҕинэн-билиитинэн, сүбэтинэн-аматынан кэнчээри ыччаттарыгар суруйан хаалларбыт нэһилиэстибэтин үйэтитэр санааттан оҥоһулунна”,- диэн түмэл дириэктэрэ Михаил Александрович эттэ.
Ол кэннэ мустубут дьон бары тоҥолохтон ылсыһан таатталыы оһуохайы тардан кэбистилэр, ытык дьоҥҥо сүгүрүйүү, махтал бэлиэтин бу оһуохай тылыгар тистилэр, ытык сир сылаас тыынын иҥэриннилэр.