Бэс ыйын 8 күнэ — социальнай үлэһиттэр идэлээх күннэринэн ааттаммыта.
Нэһилиэнньэ социальнай көмүскэллээх буолуута диэн аата да этэринии, бу эйгэҕэ үлэлиир дьон үтүө санаалаах, дьон кыһалҕатын өйдүүр, киһиэхэ киһилии сыһыаннаах, эппиэтинэстээх буолалларын ирдиир.
Тааттатааҕы нэһилиэнньэ социальнай көмүскэлин кэлим киинэ биэс хайысханан 102 үлэһиттээх, киин салайааччыта Михаил Петрович Тарасов.
Бүгүҥҥү балаһа ыалдьыта өрөспүүбүлүкэ социальнай көмүскэлин эйгэтин туйгуна, тэрилтэ биир бастыҥ үлэһитэ Лена Дмитриевна Ковлекова.
Лена Дмитриевна бу эйгэҕэ үлэтин 2004 сыллаахтан прачканан, поварынан, баспытааталынан саҕалаан, 2023 сылтан ыла исписэлииһинэн ананан, үтүө суобастаахтык үлэлии сылдьар.
— Лена Дмитриевна, үлэҥ туһунан ааҕааччыларга сырдатыахха.
— Биһиги комплекснай кииммит сүнньэ олохторугар ыарахан балаһыанньаҕа түбэспит дьиэ – кэргэни кытта үлэ буолар. Хас биирдии киһи дьылҕата араас. Ол курдук мунан – тэнэн, толкуйга түһэн, барар сирдэрэ баҕана үүтэ буолбут, аһыы утаҕы амсайан айдаарсар, өйдөспөт ыал олоҕо айгырыыр, кэнчээри ыччатыгар кутталы үөскэтэр. Маннык мөкү көстүүнү туоратар туһуттан биһиги, үлэһиттэр дьиэ кэргэн олоҕун чөлүгэр түһэрэр үлэлэри ыытабыт. Нэһилиэктэринэн арахсан, ол нэһилиэккэ олорор учуокка турар ыаллары кытта үлэлэһэбит. Мин Амма, Уус Амма, Орто Амма уонна Хара Алдан нэһилиэктэригэр үлэлэһэбин. Бу үлэлэһэр ыалларбар бастаан үлэ былаанын хардыыта оҥоһуллар, ол кэннэ, былаан сүнньүнэн, оҕолорго үөрэх, төрөппүттэргэ үлэҕэ киирии, доруобуйа, олорор дьиэни тупсарыы өттүнэн мунньуллубут, быһаарылла илик кэккэ кыһалҕалары быһаарарга көмө оҥоһуллар.
— Үлэҕит сүнньүнэн үгүс бырайыак үлэлиирин истэн билэбит, ол туһунан кэпсээ эрэ.
— Көмө оҥорорго бырайыактары толкуйдуур олус тоҕоостоох, ол курдук биир саамай түмэр, 2023 сылтан үлэлиир «Биир түмсүү» диэн киэҥ далааһыннаах бырайыагы салайабын. Бырайыак уратыта диэн уол оҕону иитиигэ анаммыт былааннаах тэрээһиннэр. Киин иитээччилэрэ Тистяхов Василий Васильевич, Варфоломеев Афанасий Афанасьевич уолаттары өбүгэ саҕаттан кэлбит үлэҕэ үөрэтэллэр, уус кыһатыгар уһуйаллар. Холобур булка, балыкка, муус ылыытыгар тэҥҥэ илдьэ сылдьан көрдөрөн үөрэтэллэр, туһалаах сүбэлэри биэрэллэр. Маны таһынан волонтердууллар, аҕам саастаах ытык дьоммутугар, анал байыаннай дьайыыга сылдьар аҕалардаах, уолаттардаах дьиэ кэргэттэргэ көмөнү оҥороллор. “Сыгынахтаах аартык”, “Таатта — муус” бырайыактарбыт уол оҕо инники олоҕор олус туһалаахтар диэн билинэбит.
2024 сылтан «Алгыстаах аартыгынан» диэн доруобуйаларынан хааччахтаах эдэр дьоҥҥо үлэҕэ киирэллэригэр, үөрэхтэнэллэригэр, олохторун оҥостоллоругар көмөлөһөр, салайан биэрэр бырайыагы салайабын.
— Олоххо көхтөөх киһи, оҕо эрдэххиттэн, оскуола саҕаттан актыбыыс буолуоҥ?
— Оскуолаҕа үөрэнэр кэмнэрбэр бастыҥ үөрэнээччи, куруук староста, араас тэрээһиннэри тэрийээччи, саҕалааччы, салайааччы этим. Ол курдук билигин, оскуоланы 1993 сыллаахха бүтэрбиттэр түмсүүлэрин салайабын. Тэрээһиннэрбит бырааһынньык, көрсүһүү эрэ буолбакка, кыһалҕалаах кэмҥэ бэйэ-бэйэҕэ көмөлөһүү эмиэ баар. Холобур, анал байыаннай дьайыыга баран олохтон туораабыт уолаттарбыт дьиэ кэргэттэригэр харчынан, үлэнэн көмөлөһөбүт. Биир кылааһынньыкпыт ийэтигэр дьиэтигэр благоустройство киллэттэрбиппит, элбэх оҕолоох дьиэ кэргэннээх уолбутугар бытовой техниканан көмөлөспүппүт, ити курдук аахтахха, аҕыннахха элбэх.
— Лена Дмитриевна, депутат быһыытынан ыыппыт үлэлэриҥ, инники былааннарыҥ туһунан сэгэтэн сэһэргиэххэ.
— Бастаан даача түөлбэттэн депутатынан талыллан нэһилиэкпит баһылыгын Егор Иннокентьевич Павлов этиитин ылынан «ЖКХ альтернатива” (салайааччы Иннокентий Николаев) тэрилтэни кытта хочуолунай тутуутугар ыкса сибээстээхтик үлэлэһэн, сүүсчэкэ ыал ититии ситимигэр холбоммуттара. Бу улахан кыайыы.
Ол кэннэ биир сүбэнэн, харчы хомуллан хас биирдии ыалга тымныы уу ситимин холбоон, аны күһүҥҥүттэн ыраас уунан туттар буолуохтара. Инники былаан, толкуй киэҥ, холобур олортон биирдэстэрэ улууспутугар ууну ырааһырдыыга «Сахафильтр» тэрилтэни кытта үлэ былааннанар.
— Дьиэ кэргэниҥ туһунан билиһиннэриэҥ дуо?
— Биһиги дьиэ кэргэҥҥэ түөрт уол оҕолоохпут, мааны кийииттээхпит, икки уол сиэннээхпит. Икки улахаттар үлэһиттэр, үһүс уол устудьуон, кырабыт оскуола үөрэнээччитэ.
— Дьахтар киһи быһыытынан ордук тугунан сөбүлээн дьарыктанаҕын?
— Дьиэ хаһаайката остуол хотойорунан минньигэс астаах буоллаҕына дьиэ кэргэнэ дьоллоох, ситиһиилээх буолар диэн этиллэрин курдук, сиэр быһыытынан эттэн, балыктан бүлүүдэлэри, бурдук аһы астаан дьиэлээхтэрбин күндүлүүбүн. Үлэ нэдиэлэтэ түмүктэнэн, өрөбүл күн үүнэрин дьиэнэн күүтэбит, бу күн минньигэс ас сыта тэлгэһэни, дьиэни толорор.
Аны бу астаабыт аспын хайаатар да “статуска” таһаарабын. Статуска таһаарарым туспа кэпсээн. Маннык дьон көрүүтүгэр таһаардахпына үлэлэһэр ыалларбыт ийэлэрэ көрөн, ырысыап ылаллар, үтүктэн астыыллар. Дьэ, мантан сиэттэрэн, сэҥээрэллэр эбит диэн, кыра оҕолоругар хаайтарбыт, дьиэҕэ олорон хаалбыт ийэлэргэ анаан бырайыак толкуйданан үлэлии турар. Ийэлэри кытта эрдэттэн сөҥнөһөн, тугу астыырбытын сүбэлэһэн, дьиэлэригэр тиийэн, тэҥҥэ ас астаан, кэпсэтэн тарҕаһабыт. Маннык кэпсэтиигэ тууйуллан сылдьыбыт санааларын, кыһалҕаларын арыйан кэпсэтэн, дууһалыын чэпчээн махтана хаалааччы үгүс, бу бэйэтэ эмиэ туспа терапия буоллаҕа.
— Лена Дмитриевна кэпсээниҥ иһин махтанабын уонна олоххор тутуһар эрчимнээх этиинэн, девизкинэн түмүктүөххэ.
— Харса суох, туохтан да иҥнибэккэ, толлубакка, холкутук инниҥ диэки хардыылаа, үрдүккэ дабайан ис диэн этиини тутуһабын.
Татьяна ЗАХАРОВА.