Чөркөөхтөн үүммүт Елена Афанасьевна Филатова-Сыгыйык Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ буолуоҕуттан айар үлэҕэ хорутуулаахтык суруйар. Тохсунньу 27 күнүгэр саха тылын уонна литературатын үтүөлээх учууталын Д.С.Жегусов тустаах үлэтигэр эҥкилэ суох бэриниилээхтик үлэлээбитин туһунан дьон-сэргэ ахтыытын хомуйан, тиһэн «Сайдам» издательствоҕа 100 экземплярынан таһаартарбыт Е.А.Филатова — Сыгыйык кинигэтин биһирэмэ бэркэ буолан ааста.
Ытыктанар киһи, саабыстаабыт учуутал, Полина Федоровна Кычкина сиһилии ырытан, киэҥник хабан дакылаат оҥордо. Нуучча тылын уонна литературатын учуутала Эмма Хрисанфовна Кашкина олох уопуттаах хараҕынан көрөн, методист Д.С.Жегусовы педагогическай үлэтин наһаа үчүгэйдик ырытта. Истээччилэри астыннаран Эмма Хрисанфовнаҕа Дмитрий Степанович үөрэппит оҕолоро махтаннылар. Ол курдук, Гаврил Гаврильевич Вырдылин тыыллан-хабыллан, иҥнэн-толлон турбакка аман өһүн амалыйда.
Мотрена Петровна Яковлева саха тылыгар үөрэппит учууталларын иһирэхтик ахтан аһарда. Бастакынан, Прокопий Харлампьевич Андросовы этэн, кини кыргыттарын Сарданалаах Оксананы, биһигини, Чөркөөхтөрүн умнубакка, уустаан-ураннаан тыл этэллэрин, «Уран тыл » түмсүүгэ үлэлэһэллэрин астынарын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ.
Түмэл үлэһиттэрэ Светлана Степановна Халгаева, Изабелла Яковлевна Жерготова, Юлия Васильевна Борисова харахтарын харатын курдук харыстаан, сыа-сым курдук быыстапка бэлэмнээн туруорбуттара улахан болҕомтону тарта. Былатыан Ойуунускай аатынан түмэл специалиһа, биир киэн туттар үөрэнээччитэ Светлана Степановна Дмитрий Степанович айар үлэтин, биллиилээх үөрэнээччилэрин туһунан икки күнү тургу — бастаан оскуола оҕолоругар, онтон кинигэ биһирэмигэр мустубут дьоҥҥо сэргэх кэпсээнэ сэҥээриини ылла.
Сандаара көмүскэ бэриллибэт биллэр дьон «Золотые учителя» диэн сериянан кинигэлэри таһаарар туһунан Айар Ситим сылыгар этии киллэрбитин сэҥээрдилэр, олоххо киллэрэргэ бигэтик туруннулар. Киһи тыыннаах эрдэҕинэ, кини туһунан кинигэ тахсара өссө ордук. Дмитрий Степанович Жегусовтыын кэллиэгэлэр быһыытынан кэлин уонча сылы быһа ыкса билсибиппит. Улуус оскуолаларын кыһыл, үрүҥ көмүс мэтээлинэн бүтэрээччилэр өйтөн суруйууларын көрөр, сыаналыыр этибит. Чөркөөхтөн хайдах айаннаан кэлбитин кэпсиирэ. Оҕолор үлэлэригэр сымнаҕас сыһыаннааҕа.
Наһаа да күүстээх учууталларга үөрэммит эбиппит: Акулина Федоровна Филатова, Мария Трофимовна Ушницкая нууччалыы ыраастык саҥарарга үөрэппитэ, Гаврил Гаврильевич Власов оччоттон математиканы үөрэтэрэ уонна саха тылын учуутала, Тамара Григорьевна Мордосова, химия учуутала, Розалия Егоровна Лягусина математика учуутала.
Саха тылыгар миигин Гаврил Гаврильевич Власов, энтузиаст кыраайы үөрэтээччи Прокопий Харлампьевич Андросов үөрэппиттэрэ. Биирдэ эмит Дмитрий Степанович солбуйан үөрэтэр этэ. Мин билэрбинэн кини үс норуокка биллэр талааннаах дьону үөрэтэн-такайан таһаарбыт. Ол курдук, Егор Петрович Неймохов, Борис Иванович Павлов, Елена Васильевна Слепцова- Куорсуннаах. Манна эбиэххэ сөп кэлин Чөркөөххө үөрэппит кыргыттарын — билигин ийэтин Т.Г.Мордосованы удьуордаан география биридимиэтин учууталынан үлэлиир Лена Дмитриевна Яковлеваны, Дмитрий Степанович бииргэ төрөөбүт балтын кыыһын Людмила Павлованы-Нууралдьыйаны. Кинилэр айар тыл абылаҥар ылларан сүрдээх ылбаҕайдык суруйар-бичийэр буолбуттарын бэлиэтиибин. Нууралдьыйа хаан аймаҕыттан бэриһиннэрбит талаана тахсан, поэзия хонуутугар холонор.
Розалия Петровна Докторова бииргэ үөрэммит оҕолорун кытта учууталларын наһаа үчүгэйдик ахтан-санаан аастылар. Оҕо саас тэбэнэттээх кэмнэригэр учуутал хара испииһэктээх тэтэрээтигэр ким хойутаабыта, ким мэниктээбитэ, ким дьиэҕэ үлэтин толорботоҕо барыта суруллар эбит. Ол испииһэккэ киирбиттэр, ол тэтэрээти билигин көрүөхтэрин баҕардылар. Үчүгэйинэн чорбойбуттар эмиэ бэлиэтэммиттэр. Мүнүүтэҕэ ааҕыы баар эбит. Сардана Андросова элбэх тылы ааҕан «5» сыананы ылбыт. Розалия сэбирдэх кэриэтэ тэлибирэччи мэниктиир, учууталын илиитин кытта дьээбэлэнэн уруһуйдуур эбит. Уруһуйдуур талаанын кыыһыгар Шурикка бэрсибит. Д.С.Жегусов сытыары-сымнаҕас майгылааҕын бэлиэтээтилэр. Өссө араас көрүдьүөһү ааҕыахпытын, бу кылаас ол хара испииһэккэ киирэннэр, тэтэрээти Тэйэр Хайаҕа өрүскэ бырахпыттар. Хаарыан тэтэрээт… элбэх буруйдаахтар кистэлэҥнэрин сүүрүк суурайдаҕа.
Сыгыйык кинигэни сыралаһан таһаарбыта эмиэ төрүөттээх эбит. Учуутала «мин туспунан суруйаҕын» диэн кытаанахтык сорудахтаабыт. Ол сорудаҕын экчи толордо. Иккиэн олус чэнчистэр, ыраастар. Биирэ учуутал, иккиһэ махталлаах үөрэнээччи. Иннокентий Дмитриевич Лукачевскай-Силис салайар «Иэйии» литературнай түмсүүтүттэн Чөркөөххө баар олохтоох ааптардар хоһооннорун аахта. Ахтыы диэҥҥэ кыратык теориятыттан сэгэтэн быһааран тыл эттим. «Наһаа үчүгэй тэрээһиҥҥэ сылдьан, үөрэн-көтөн, оҕо сааспар түһэн, дьоммун-сэргэбин көрөн, дуоһуйан кэллим. Дмитрий Степанович үтүө аата умнуллубат буолла. Өссө сөргүтүллэн музейга хараллар үлэ күүтэрин туоһулаата. Музей баарын тухары аат сүппэт, элбэх да матырыйаал харалла сытар, история кэрэһитэ. Сиэн балта Людмила талааннаах талбата эбит. Дмитрий Степанович өҥөтө баар буоллаҕа. Барҕа махтал Сыгыйыкка, историяны салгыырга олук уурдуҥ, ол далаһаҥ чиҥ уонна тирэхтээх буоллун», — диэн Розалия Докторова алгыс тыла иһирэхтик иһилиннэ. Ийэ олоҥхоһут П.Е.Решетников, П.Х.Андросов, Д.С.Жегусов үөлээннээхтэр, бииргэ алтыспыт доҕордуулар сыһыаннара Докторовтар, Андросовтар оҕолорун олохторугар салгыы тэнийэн, ыкса сибээстиир күүс баар. Чөркөөхтөн ситимнээх Прасковья Филимоновна Татаринова НКИХ-ҕа интервью ылбыта оруннаах, Киин Библиотека сүрүн үлэһитэ Светлана Семеновна Игнатьева, нэһилиэк баһылыга Олег Николаевич Ушницкай, үөрэх тэрилтэлэрин салайааччылара Егор Валерьевич Лебедев, Прокопий Васильевич Борисов дьоһуннаахтык кыттыыны ыллылар. Чөркөөххө күө-дьаа истиҥ сэһэргэһии, ааспыкка тирэҕирэн саҥа сүүрээн салгынынан сайа тыынныбыт.
Ити курдук Саха өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала, Саха өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Таатта улууһун, Октябрьскай нэһилиэк бочуоттаах гражданина Дмитрий Степанович Жегусов баара буоллар бу тохсунньу 26 күнүгэр 95 сааһын туолуохтааҕа. Кини үөрэнээччилэрэ баалларын тухары аата ааттана турарыгар бүк эрэнэбин.
Оксана Андросова-Сандаара.