Ньурбатааҕы К.Д.Уткин аатынан “Доҕордоһуу” түмэлигэр, Ньурба 1 № -дээх оскуолатыгар бастакы космонавт Юрий Гагарин позывнойун туппут инженер-радиска А.Г.Тимофеевка аналлаах стендэ оҥоһуллан, докумуоннарын куоппуйата, алтыспыт дьонун ахтыылара дьон көрүүтүгэр хараллан сыталлар. Бииргэ төрөөбүт эдьиийэ Елена Григорьевна оҥорторбут бүүһэ турар.
Тимофеев Александр Григорьевич 1933 сыллаахха Малдьаҕарга сэтинньи 7 күнүгэр биэс оҕолоох Маарыйа уонна Киргиэлэй Тимофеевтарга күүтүүлээх бастакы уолунан, үһүс оҕонон төрөөбүтэ. Аҕата бэрт сытыы, турбут-олорбут киһи буолан, “Үүнүү күүһэ” холкуоска бэрэссэдээтэллээн, сэрии ыар сылларын элбэх сүөһүнү көрөн, бурдук үүннэрэн, кэҥкэмэ хара тыаларыгар бултаан-алтаан, этэҥҥэ аһарбыттара.
Оччотооҕу оҕолор курдук, борбуйун көтөҕөөт, холкуос үлэтигэр күүстэрэ тиийэринэн көмөлөһөллөрө. Аҕатын курдук тэрийэр-салайар дьоҕурдаах, булугас өйдөөх буолан оҕолор биригээдэлэрин салайара. Төһө да сэрии буола турдар, Эҥээрдэккэ 2 кылааһы, онтон Улахан Күөлгэ 4 кылааһы ситиһиилээхтик бүтэрбитэ.
Александр Маалыкай 7 кылаастаах оскуолатын бүтэрээт, 1949 сыллаахха Ньурба 1 №-дээх оскуолатыгар үөрэҕин салҕыы киирэр. Ол кэмҥэ, Александр үрдүк үөрэхтэниэн быатыгар, оскуолаҕа фронтовик, инникини өтө көрөн үлэлиир А.Н.Чусовской дириэктэрдиирэ. 50–с сылларга Амакинскай экспедиция Иркутскайтан кэлэн олоҕуран эрэрэ. Оскуола дириэктэрэ бу тэрилтэни кытта сөбүлэһии оҥорсон, оскуола үрдүкү кылааһын үөрэнээччилэрэ сайын хамнаска үлэлээн, соҕуруу баран үөрэнэллэригэр кыах, көмө оҥорбута.
1952 сыллаахха орто оскуоланы “5”, “4” сыанаҕа бүтэрэн, Александр М.А. Бонч–Бруевич аатынан Ленинградтааҕы сибээс электротехническэй институтун устудьуона буолар. 1958 сыллаахха Сахатын сиригэр радиосибээс уонна радиобиэрии идэлээх кэлэн, Дьокуускайга Радиоцентрга олус таһаарыылаах үлэтин инженер дуоһунаһыттан саҕалыыр. Хара үлэлиэҕиттэн хайҕанар аакка барар. Сылын аайы үчүгэй көрдөрүүлээх үлэтин иһин харчынан бириэмийэлэнэр.
Рационализатордар Сойуустарын көхтөөх чилиэнэ, үлэҕэ итэҕэһи кытары эйэлэспэт коммунист, спорка, олоххо бастыҥ общественник. Талан ылбыт идэтигэр бэриниилээх, киэҥ билиилээх–көрүүлээх буолан, сылын аайы саҥаттан саҥаны толкуйдаан, олоххо киллэрэн иһэр. Үлэлээбитэ үһүс сылыгар радиотехническай хонтуруол сыаҕын начальнигынан анаабыттара.
Аатырбыт 1961 сыл, космонавтика күнүнэн ааттаммыт муус устар 12 күнэ. Александр Григорьевич бастакы космонавт Ю.А.Гагарин 108 мүнүүтэлээх, сири биирдэ эргийбит көтүүтүгэр “Кедр” позывнойун Аан дойдуга бастакынан хаппыта, тута Москваҕа космос киинигэр биллэрэн испитэ.
Бу сыл таһаарыылаах үлэтин киниискэтигэр эбии суруллубута: “За успешное обслуживание первого в мире полета советского человека в космическое пространство на корабле–спутнике “Восток” объявлена благодарность и выдана денежная премия”.
1965 сыллаахха “ССРС бочуоттаах радиһа” буолбута. Санаан көрүҥ: ССРС! Билигин Арассыыйаҕа 89 субъект баар. Онтон оччолорго ССРС-ка 15 республика баара эбээт: Арассыыйа, Белоруссия, Украина, Литва, Латвия, Эстония, Молдавия, Казахстан, Туркмения, Таджикистан, Киргизия, Азербайджан, Узбекистан, Грузия, Армения.
Үлэлии кэлэн баран, сибээс үөрэхтээх, Өлүөхүмэттэн төрүттээх Мария Дмитриевна Заболоцкаялыын дьылҕаларын холбоон, үс эмдэй–сэмдэй оҕолоноллор: Варвара, Григорий, Дмитрий. Олус хомойуох иһин, үөрэнэ сылдьан биир сыыһа туттунууттан доруобуйата айгыраан, баара-суоҕа 33 сааһыгар орто дойду олоҕуттан баран, эдэркээн Марията оҕолорун бэйэтэ атахтарыгар туруорар. Төһө да аҕаларын батан радист буолбаталлар, үһүөн быраастар. Кыыс Арассыыйа, улахан уол СӨ норуотун доруобуйатын харыстабылын туйгуннара.
Александр Григорьевиһынан Хатыыга, Маалыкайга, Малдьаҕарга олорор хаан–уруу аймахтара, Ньурба дьоно, ону ааһан бүттүүн Саха сирин дьонноро киэн туттабыт, туттуохтаахпыт.
Мирослава Иванова, Мэҥэдьэк
«Ньурба-Огни Нюрбы» хаһыат, 2024 сыл, муус устар 11 күнэ, № 14.