Туризм. Хадаайы түмэлигэр ыраахтан, чугастан дьон түмсэр
Дьокуускай куорат Былатыан Ойуунускай аатынан литературнай түмэлин филиала, Ытык Күөл сэлиэнньэтин “Хадаайы” литературнай-художественнай түмэлигэр тула уу чуумпу — чыычаах ыллыыр, ибир самыыр саккырыыр…
Сайыҥҥы күөх дуол Москуба куораттан ыалдьыттыы кэлбит дьону кэтэһэ, сылааһынан сыдьаайар «тыс-тыс» тыһыргыыр тыастаах көмүлүөк иннигэр остуолга ас бэлэмнии таарыйа түмэл сүрүннүүр испэсэлииһин Мария Николаевна Туласыновалыын сэһэргэһэн ыллым.
Мария Туласынова:
-Билиҥҥи кэмҥэ дойду үрдүнэн туризм олус сайынна. Ону тэҥэ дьон түмэлгэ сылдьыыта эмиэ үксээтэ. Соҕуруу дойдуттан кэлэн саха олоҕун билсэн, үөрэтэн барыы элбээтэ. Ол курдук бу сайын уратыта диир эбит буоллахпытына Ярославль куорат «Я-туроператор» туристическай агентствотыттан Татьяна, Ксения уонна Александр диэн сырыы-айан агеннара бөлөхтөрү хомуйан түмэлбитигэр ыалдьыттаатылар, баай историялаах экскурсияларбытын олус сэҥээрэн иһиттилэр. Хайдах билэн кэлэллэр диир эбит буоллаххытына, сайтка киирэн түмэлбит историятын ааҕан, дьон агентствоҕа сайаапка түһэрэр. Быйыл экскурсиябыт таһынан ыалдьыттарбытыгар саха төрүт аһын билиһиннэрэр, амсайан ааһар бырайыакпытын үлэҕэ киллэрдибит. Арыылаах алаадьыбытын, күүс-сэниэ эбэр саламааппытын, сыалаах үүт сипсэтиттэн күөрчэхпитин үлэһиттэр бэйэбит астыыбыт. Бүгүн Москубаттан дьиэ кэргэн кэлэрин долгуйа кэтэһэ олоробут.
Ардаҕы ардах диэбэккэ уһун айаны айаннаан Александр уол арыалдьыттаах дьиэ кэргэни Мария үөрэ-көтө көрүстэ, сылаас чэй иһэн баран экскурсия саҕаланна.
Туристар кэннилэриттэн хааман иһэр Александр Вохмянин санаатын ыйыталастым:
— Я-туроператор» агентствоҕа үһүс сылбын үлэлиибин. Биһиги турагентствобыт дойду араас муннуктарын кытта үлэлиир, сонун тур пакеттар үгүстэр. Саха сирэ киэҥ нэлэмэн, баай историялаах ытык сир. Бу үтүө сиргэ үһүс сырыыбар Москубаттан Шипиловтар дьиэ кэргэни илдьэ кэллим. Таатта ураты, тыыннаах айылҕалаах, киэҥ дуоллаах сир. Салгына ырааһыттан тыыным кэҥиир. Хас тохтообут аһыыр сирбит аайы мастан оҥоһуллубут скульптуралары сөҕө көрөбүн.
Хайҕаллаах Хадаайыбыт түмэлин кэрийэн түмүктээн иһэн ийэлээх аҕаны кытта кэпсэттим:
Ыал ийэтэ Нелли маннык кэпсээннээх буолла:
— Биһиги ыал сири-дойдуну үөрэтэрбитин сөбүлүүбүт. Хаһан да көрбөтөх сирбитин көрүөхпүтүн баҕарбыппыт. Саха сирин туһунан аҕабыт Игорь кэпсээниттэн истэр этибит. Куйаар ситимигэр музейдар сайтарыгар киирэн Таатта сиригэр баар Чөркөөхтөөҕү аһаҕас халлаан анныгар турар музейы уонна «Таатта» художественнай-литературнай түмэли бэлиэтии көрөн агентствоҕа сайаапка ыыппыппыт. Оҕолорбут Настя, Никита тыл өттүнэн үөрэхтээх буоланнар интэриэһиргээбиттэрэ.Маннык кистэлэҥ күүстээх дойду баарын билбиттэриттэн олуһун үөрдүлэр.
Саха сирэ — биһиги өйдөбүлбүт курдук кураанах туундара буолбакка, бүтүннүү мас быыһынан тыргыллар кистэлэҥ ыллыктардаах, күөллэрдээх улуу ойуур диэн сөхтүбүт. Лена өрүһү сөҕө-махтайа көрдүбүт.
Таатта киһини тардан ылар аптаах дойду эбит. Дьоно-сэргэтэ элэккэйэ үөртэ. Экскурсовод Мария ис дууһатыттан кэпсиирин болҕойон иһиттибит, элбэҕи биллибит. Саха култууратын, өбүгэ сиэрин-туомун илдьэ сылдьаргыт хайҕаллаах. Бүгүн биһигини алаадьынан, дьэдьэннээх күөрчэҕинэн күндүлээтилэр. Саламаат диэн минньигэс, тотоойу ас баарын биллибит. Доҕотторбутугар тиийэн кэпсиэхпит, баран көрүҥ, билиигитин хаҥатыҥ диэхпит. Хаһан эрэ төннүөхпүтүн, бу сир тыынын эмиэ толору иҥэриниэхпитин баҕарабыт.
Дьэ, бу курдук, ыалдьыттарбыт астыммыт санааларын истэн, дуоһуйа сэлэһэн тарҕастыбыт. Талба Тааттабыт киэҥ нэлэмэн сирэ-уота, историята аар -саарга ааттана, хайҕана турдун.
Татьяна ЗАХАРОВА.