Саха бастакы реалист-суруйааччыларыттан биирдэстэрэ Николай Денисович Неустроев 1923-1925 сылларга Уолба оскуолатыгар учууталлыы сылдьыбыта биллэр. Бу кылгастык үлэлээбит кэмигэр литературнай куруһуогу тэрийэн үлэлэппит. Онно оҕолор араас хоһооннору, кэпсээннэри суруйан баран, доргуччу ааҕан иһитиннэрбиттэрин олорон эрэ ырыталлара үһү. Табыллыбыт айымньылара “Ньургуһун” диэн илиинэн суруйан таһаарар сурунаалларыгар киирэрэ үһү. Бу куруһуокка дьарыктанан кэлин суруйааччы буолан тахсыбыттар эмиэ бааллар.
Ол курдук Өймөкөөнтөн кэлэн үөрэммит очеркист суруйааччы Николай Максимович Заболоцкай – Чысхаан, Чымынаайыттан үөрэммит Герасим Прокопьевич Бястинов – Бэс Дьарааһын, бииргэ төрөөбүт балта Анна Денисовна Неустроева уо.д.а. Кэлин да куруһуок үлэтин атын учууталлар салҕаабыттара, сурунаалы атын аатынан таһаарбыттара, үгүс суруйааччы, ол иһигэр Макар Иванович Кузьмин – Макар Хара, Арсений Порфирьевич Винокуров – Олбинскай, Никифор Харлампьевич Андросов, Прокопий Харлампьевич Андросов – Дьөҥкү Сээн уо.д.а. үүнэн тахсыбыттара биллэр. Бу үөрэммит кэмнэрин туһунан Николай Заболоцкай-Чысхаан «Суол төрдүгэр» диэн очеркатыгар олус үчүгэйдик ахтыбыта баар. “Николай Денисович эрдэ мин кэлиэм иннинэ, литературнай куруһуогу тэрийбит этэ, онно уонча оҕо буолан, ол иһигэр сэттис кылаас үөрэнээччитэ Герасим Бэстиинэп баара. Куруһуок чилиэннэрэ суруйбуппутун хомуйан сурунаал таһаарарбыт… Сурунаалбыт таһын оччолорго эмиэ Уолбаҕа учууталлыы сылдьыбыт Иван Васильевич Попов уруһуйдуура. Хабыс-хараҥа түүн самналлыбыт саха балаҕанын кыһыл сулус уота үөһэттэн тараадыччы тыган сырдатар. Ол биһиги хараҥаттан сырдыкка тардыһар баҕабыт. Саха сирэ сайдар бэлиэтин ойуута этэ”.
Кулун тутар 27 күнүгэр «Уолба «Ньургуһуннары» ааҕар» бырайыак чэрчитинэн «Ньургуһун» сурунаал таһын истибиттэн уруһуйдааһыҥҥа «Дьэҥкир алып» айар түмсүү уонна «Айылгы» аҕам саастаахтар түмсүүлэрэ кыттыһан күрэс тэрийэн ыыттылар. Учуутал Варвара Петровна Рахлеева кинигэттэн быһа тардыыны ааҕан иһитиннэрдэ. Оҕолор 2 чаас устата уруһуйдаатылар. Уруһуйдары аҕам саастаахтар түмсүүлэриттэн дьүүллүүр сүбэ кыттыылаахтара Аида Ивановна Борисова, Михаил Трофимович Боппосов, Дария Иннокентьевна Винокурова сыаналаатылар уонна кыайыылаахтары, сылын аайы буоларын курдук, түмсүү бэлэмнээн оҥорбут бэлэхтэринэн, грамоталарынан наҕараадалаатылар. Кыайыылаахтарынан 1-4 кылаастарга Егорова Ксения, 5-8 кылаастарга Семенова Айаана, 9-11 кылаастарга Собакина Айсана буоллулар. Бастыҥ үлэ үөрэх дьыла бүтүүтэ оҕолор үлэлэринэн саҥа тахсар “Ньургуһун” сурунаал таһыгар киириэ диэн былааннанар. Оҕолор конкурстан астыммыттарын биллэрдилэр. Үлэлэр И. Слепцов аатынан норуот айымньытын киинигэр быыстапка буолан ыйаннылар.
Бу үөрэх дьылын устата бырайыак чэрчитинэн оҕолор араас тэрээһиннэргэ кытталлар. Ол курдук сурунаалга тахсыбыт үлэлээх суруйааччылар айымньыларын ааҕаллар, викториналарга кытталлар, кылаас чаастарыгар кэпсэтэллэр, Николай Неустроев айымньыларынан дьүһүйүү оҥорон көрдөрдүлэр, уруһуй күрэһигэр кытыннылар. Суруйааччылар төрөөбүт сирдэриттэн үөрэнээччилэри кытта билсэн ирдэбил үлэ ыыталлар. Аны муус устар 22 күнүгэр ирдэбил үлэ түмүгүнэн кыраайы үөрэтэр конференцияҕа кыттаары бэлэмнэнэллэр.
Анна Боппосова, Уолба.