Таатта улууһун Дьүлэй нэһилиэгэр олохтоох нэһилиэнньэ көҕулээһинин өйүүр бырагыраама чэрчитинэн, үгүс үлэ ыытылынна. Бэлиэтээн суруйдахха, маннык бырагыраама өрөспүүбүлүкэҕэ үлэлиэҕиттэн араас хайысхалаах бырайыактар оҥоһуллан үлэҕэ киирдилэр.
Олохтоохтор инициативаларын өйөөһүн программатынан республикаҕа сыллата балачча үп көрүллэр. Билиҥҥи ү -ас кыччаан турар кэмигэр, нэһилиэнньэ уонна дьаһалта субсидия уопсай сууматыттан 5-15%, нэһилиэнньэ 3-5%, спонсордар — 15%, үлэнэн кыттыһыы — 10%, вне бюджеттан үлэнэн кыттыы-10% дылы кыттыһар. 500-1000 нэһилиэнньэлээх сирдэргэ субсидия сууммата 2 мөл.
Биһиги нэһилиэкпит олохтоох нэһилиэнньэҕэ көҕүлээһинин өйүүр бырагыраамаҕа 2018 сылтан кыттар. Ол курдук ити сыл биһиги нэһилиэкпит сынньалаҥ зонатын үлэҕэ киллэрбитэ. 2019 сыллаахха Мэмэн Түөрэ диэн түөлбэҕэ чааһынай ыалларга киин ититэр ситимин киллэриигэ матырыйаал ылыытыгар ылсыбыппыт, 2021 сыллаахха 6у бырагыраама көмөтүнэн Кыайыы искибиэрин киин уулуссабытыгар оҥорбуппут. 2022 с. кылабыыһалары күрүөлээбиппит. 2023 сылга биһиги «Үтүө дьыала» чэрчитинэн уонна норуот күүһүнэн 2000 сыллаахха тутуллубут култуура уонна успуорт киинин аныгы теплоизоляционнай матырыйаалынан ититии үлэтин онордубут. 2024 сылга нэһилиэнньэ өрөспүүбүлүкэҕэ эмтээҕинэн биллэр күөллээх, айылҕа ыһыахтыырга анаабыт курдук кыраһыабай миэстэҕэ, «Кэрэхтээх» алааска түһүлгэни саҥардыы бырайыагынан кыттарга бэлэм. Икки ураһаны, киирэр арканы, навестаах икки дьон олорор трибунатын, 4 атыы-эргиэн ларектарын саҥардан тутуу бырайыактанна.
«Кэрэхтээх» алаас аата да этэринии нэһилиэк биир ытык миэстэтинэн буолар. Манна өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыттан уутунан, бадараанынан эмтэнээри кыһалҕалаахтар кыһыннары-сайыннары кэлэн бараллар. 2006-2007 сс. ХИФУ биолого-географическай факультет күөллэри чинчийэр лабораторията Иннокентий Иннокентьевич Жирков салалтатынан чинчийэн чахчы уута, бадараана эмтээҕин, Саха сиригэр биллэр «Абалаах» бадараанын свойстватын кытта тэнин дакаастаан турар уонна Москваҕа, Томскайга баар институттарга ыытан ханнык ыарыыларга хайдах туттулларыгар лицензия ыларга сүбэлээбитэ да үп-харчы көстүбэккэ лицензия ылыллыбатаҕа.
Онон, бу айылҕа анаабыт кэрэ миэстэбит биһиги эрэ нэһилиэк дьонугар-сэргэтигэр буолбакка, киэҥ араҥаҕа ытык миэстэ буолар.
Л.В. Ефимова