Ойуунускай оҕо эрдэҕиттэн улуу олоҥхоһуттары истэн улааппытын саха саҥалаах барыта билэр. Ол курдук «Дьулуруйар Ньургун Боотур» диэн олоҥхотугар ахтан аһарбыт олоҥхоһуттарын маннык хоһуйан кэбиспитэ:
Эмис Түмэппий курдук этэн дьэргэлдьиттэхпинэ,
Куһаҕана буоллаҕына
Куохайаан оҕонньор курдук кулдьурҕатан киирдэхпинэ,
Кылачыысап курдук этэн кыбальдьыттахпына…
Эбэтэр:
Табаахырап курдук
Таттаран эттэхпинэ… Араас суруйуулартан биллэххэ, 1924 с. Чөркөөххө буолбут ыһыахха И.Н. Табаахырап Ойуунускай көрдөһүүтүнэн «Ыһыах ырыатын» ыллаабыт, олонхолообут. Кини Ойуунускайы «оҕом» диэн ааттыыра үһү, элбэхтик көрсүбүттэр, Платон Алексеевич кини олоҥхотун сурунар идэлээҕэ үһү.
Аны:
Улуу олоҥхоһуттары
Уһуйан кэбиспиттэрин
Ондуруоһап эмээхсин курдук
Онолуйа туойдахпына…, — диэн М.Н. Андросова — Ионованы ахтан-санаан ааспыт.
Акыым курдук аттардахха…, — диэн эмиэ баар. Ити кини олоҥхоһут Татаринов Аким Семеновиһы эппит быһыылаах. Оттон “Ырыкыныап курдук ырытан киирдэххэ”, — диэбит олоҥхоһутун булбатыбыт. “Дьүлэй Бүөкээн курдук дьүөрэ тылынан түһэрдэхпинэ…”. Бу илэ чахчы Саха сиригэр аатырбыт чабырҕахсыты Яков Васильевич Титову — Дьүлэй Бүөкээни эппит.
Билэр дьонноруттан араас улуустарга олорбут, олорор олоҥхоһут идэлээх, тойуксут дьону ыйыталаһара үһү. Ол курдук, ыһыы кэмигэр оһуокай тэрийэн харчынан ыстарааптаммыт С.А. Зверевы – Кыыл Уолун ыстарааптан босхолоппутун, Бүлүүттэн Платонова Даарыйаны – Ырыаһыт Даарыйаны ыйыталаһарын дьон-сэргэ син суруйан хаалларбыт эбиттэр. 1937 эбэтэр 1938 с. киниэхэ Устин Гаврильевич Нохсоров киирэн кэпсэтэн, «Сылгы уола Дыырай бухатыыр» диэн олоҥхотуттан толорон, хайҕанан тахсыбыт. Устин Гаврильевич кыра эрдэҕиттэн аатырбыт Амма олоҥхоһуттарын Т.В. Захаровы – Чээбийи уонна Г.З. Артемьевы истэн улааппыт. Иккис биллэр олоҥхото «Хараҕын анныгар хаппар саҕа хара мэҥнээх хайаҕымсах Хаан Тойон уола өлбөт-сүппэт Yрүҥ Уолан бухатыыр». 1940-с сылларга У. Г. Нохсоров операҕа Ньургун Боотур уонна Үрүҥ Уолан оруолларын толорбута.
1936 с. Уус Алдаҥҥа Чараҥ диэн сиргэ балаҕан ыйын 11-14 күннэригэр ыһыах ыһыллыбыта. Онно Платон Алексеевич салайааччылаах суруйааччылар, артыыстар делегациялара тахса сылдьыбыта. Олоҥхоһуттары истибитэ диэн уос номоҕор баар, ол эрээри чуолкай суруйуу суох. Арай, Сивцева Мария Захаровна көрдөһүүбүтүн быһа гыммакка маннык суруйбутунан “Гуманитарнай институт архыыбыттан булбуппунан Баатаҕай олоҥхоһута Варвара Гаврильевна Слепцованы — Ырыа Балбаараны истибитэ баар. Онтон атыны булан көрө иликпин. «Алаатыыр Ала Туйгун» олоҥхону суруттарбыт Роман Петрович Алексеев — Бөҕө Уола колхуос үлэтин удаарынньыга киһи үс күннээх ыһыахха 5 үлэ күнэ сүтэр диэн кэлбэтэҕин кырдьан олорон кэмсиммитин туһунан ахтыытыгар баар. Ыраах сирдэринэн тэлэһийэн олоҥхолообут Хоро нэһилиэгин ийэ олоҥхоһута Митрофан Андреевич Попов — Мочохоос уола 90-ча саастаах киһи аны кэлэн олоҥхолуом дуо диэн аккаастанан ыһыахха кэлбэтэх. Онтон атын бэлиэтээһиннэри түбэһэн көрбөтөҕүм. Ойуунускай ыҥырыытынан киирэн араадьыйаҕа олоҥхону толорууга кыттан Хоро олоҥхоһута Константин Назарович Бурцев — олоҥхоһут Көстөкүүн уонна Лөгөй олоҥхоһута Бурнашев Николай Петрович — Боодоҕос («Кыыс Дэбилийэ»олоҥхотун Степан Констанинович Дьяконовка суруттарбыт олоҥхоһут) бириэмийэ ылбыттара.
Эһиилигэр Платон Алексеевич Намҥа иккитэ сылдьыбыта. Суруйааччылар, олоҥхоһуттар саас оскуола оҕолорун кытары көрсүбүттэрэ. Онтон сайын ыһыахха Нам олоҥхоһуттара «Эрэйдээх буруйдаах Эр Соҕотох» диэн олоҥхону толорбуттар. Онно кыттыбыттар П.П. Ядрихинский — Бэдьээлэ, Е.Г. Охлопков- Буоратай, А.М. Петров-Чааскылатар (Бааһынай), В.Н. Попов — Бочоох, А.Е. Сивцев – Дьиибэ Бытык, Г.С. Кычкин – Хабыанньа.
Улаханнык ытыктыыр, таптаан истэр олоҥхоһута Д.М. Говоров – Ырыа (Олоҥхо) Миитэрэй. Куоракка киирбитин иһиттэ даҕаны ыҥыран ылан кэпсэтэр, олоҥхолотор эбит. Платон Алексеевич олонхотугар П.П. Романов оҥорбут уруһуйдара Д.М. Говоров «Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө» олоҥхотугар киирбиттэрэ.
1939 с. от ыйын 1-5 күннэригэр Суруйааччылар 1-кы сийиэстэрэ буолбута. Онно 10 олоҥхоһут суруйааччылар сойуустарыгар киирбиттэрэ: Николай Алексеевич Абрамов – Кынат, Дмитрий Михайлович Говоров – Ырыа Миитэрэй, Иннокентий Иванович Бурнашев – Тоҥ Суорун, Николай Иванович Степанов – Ноорой, Михаил Терентьевич Шараборин – Кумаарап, Сергей Афанасьевич Зверев – Кыыл Уола, Екатерина Егоровна Ивановна, Платон Саввич Семенов, Прокопий Прокопьевич Ядрихинский — Бэдьээлэ, Егор Герасимович Охлопков- Буоратай.
Бу барыта Платон Алексеевич билэр, кэпсэппит, амымньыларын истибит дьоно.
Дьолго, хаартыскалар, хаһыат ыстатыйалара, ахтыылар син көстөннөр чахчы бу олоҥхоһуттары көрсүбүтэ диир кыах баар. Бу чинчийии салҕаныа диэн эрэнэбит.
Е.С. НОГОВИЦЫНА, П.А. Ойуунускай аатынан Литературнай түмэл научнай үлэһитэ.