«Эрэл көмүс далаһата” диэн ааттаах сонун кинигэ биһирэмэ Саха өрөспүүбүлүкэтин национальнай библиотекатын историческай саалатыгар соторутааҕыта сүүстэн тахса киһини муста. Манна ытык кырдьаҕастартан, үрдүкү сололоохтортон саҕалаан оскуола оҕолоругар тиийэ тоҕуоруһан, Тааттабыт биир киэн туттар патриотун, спортсменканы, өрөспүүбүлүкэ таһымнаах салайааччыны Саха өрөспүүбүлүкэтин уонна Российскай Федерация физическэй култууратын уонна спордун туйгунун, Саха өрөспүүбүлүкэтин физкультуратын уонна спордун үтүөлээх үлэһитин, “Гражданскай килбиэн” бэлиэ хаһаайкатын, хайыһарга ССРС спордун маастарыгар кандидааты, Саха өрөспүүбүлүкэтин хайыһарга спорт маастарын Анастасия Семеновна Михайлованы кинигэ сүрэхтэниитинэн чиэстии муһуннулар.
Өрөспүүбүлүкэ хайыһарга 9 төгүллээх чөмпүйүөнэ Анастасия Семеновна Михайлова өрөспүүбүлүкэтин, Тааттатын чиэһин оскуола боруогуттан тулуур, дьулуур, эппиэтинэс, чиэстээх буолуу холобурунан баччаҕа диэри хайыһарын сырылас сыыдам сырыытыныы, күүстээхтик олох очурдарыгар бэриммэккэ эрэллээх хаалыгынан биир тэҥник анньынан сырдык далаһатын устун күн бүгүҥҥэ диэри айаннаан кэллэ. Кини олоҕо ханнык баҕарар киһиэхэ үтүө холобур буолар олох. Омос көрдөххө, ыстатыйам дьоруойа Анастасия Семеновна Михайлова олоҕо дьонтон оннук ураты буолбатах эрээри, кини орто дойдуга олорор аатын энчирэтиэх да түгэннэр баалларын үрдүнэн, онно кииринэн биэрбэккэ, тулуурдаахтык туораан, чиэстээхтик өрө тутан кэллэ. Салайар үлэҕэ сылдьар киһи өрүүтүн дьон хараҕын ортотугар, араас кыраҕы харахтар омсуолаах да кэтэбиллэригэр-манабылларыгар сылдьар. Ол эрэн үтүө санаалаах дьон син биир баһыйар күүс буолар, эн уустук түгэннэргэр кинилэр илиилэрин утары уунан санааҕын көтөҕүөхтэрэ. Олох оннук тургутууларын Анастасия Семеновна эрэллээхтик уонна күүстээх санаатынан үрдүк сыыртан күүскэ анньынан, сирилэччи киирсимэхтээн, бу да кинигэтинэн ыраастанна эбээт… Оттон кинигэ чааһыгар киирдэххэ, кини маннык иһирэх тылларынан саҕаланар: «Бэйэҕэ эрэл – атыттарга суолдьут. Олох суолун хайыһар трассатыгар холуохха сөп. Биир түгэҥҥэ старт бэриллэр уонна ханна эрэ хайаан да биэтэгэ кэтэһэр. Трасса түһүүтэтахсыыта суох буолбат, сыырдары дабайыылаах, иҥнэри сирдэринэн ааһыылаах, хабылык-халтархай хаардаах. Онно эбии халлааныҥ өрүү күннээх, ылааҥы буолбат, былытыран, тыалыран, хаардаан туруон сөп. Быһата, моһоло, буома үгүс. Ону киһи эрэ барыта тиһэҕэр диэри сүүрбэт. Күүстээхтэрэ, эрэллээхтэрэ иннилэрин диэки дьүккүйэллэр.» Бу кинигэ биир киһи олоҕун сэһэргиир эрээри көлүөнэ майгыта-сигилитэ, ырааһа, кылааннааҕа барыта көстөргө дылы, тоҕо диэтэххэ кини соҕотох буолбатах. Үөрүүлээх да, курус да, ыарахан да кэмнэригэр Анастасия доҕоттордоох буолан, бөҕөх. Ол да иһин мээнэҕэ этиллибэтэх: «Ким доҕордоох – ол дьоллоох». Кинигэни хомуйан оҥорбут суруналыыс Зинаида Архипова олус сэргэхтик, көҥүллүк, эмиэ да аһаҕас кэпсэтии, сэһэргэһии, эмиэ да туораттан кэтээн көрөөччү оруолунан ааҕааччыларга толкуйдатар өрүттэри булан, сиэрдээхтик, ыраас ууга барытын орун оннугар олордон биэрдэ. Кинигэ ааттыын киһини толкуйдатар: далаһа диэн тугуй? Кини туоруур сир. Тугу туоруубун? Эмиэ боппуруос. Хас биирдии киһи күҥҥэ түөрт уон моһолу туоруур ааттаах… Далаһам көмүс, ол аата сырдык. Эбиитин Эрэл далаһата. Хайдах да туттахха, кини сырдыкка, табыллыыга, солуҥҥа, үчүгэйгэ сирдиирэ тугун бэрдэй?! Олоҕум сыалыгар тиэртэҕэ ол дии? Кинигэбит таһа кытта муус маҕан. Анастасия Семеновна оҕо эрдэҕиттэн хайыһар сырыылаах, олоҕо спорду кытта алтыһар буолан, олоҕун кэрчиктэрин кинигэ оҥорооччу хайыһар суолугар түһүмэх гына толкуйдаабыта ураты сонуннук уонна ис хоһоонноохтук бэриллибит. Кинигэҕэ төрүччүттэн саҕалаан, оскуола сыллара, устудьуон саас, үлэһит буолуу, дьиэ кэргэн суолтата, салайааччы түбүктээх үлэтэ, спортменнар олохторо саас сааһынан «аргыый наллаан сэһэргэһиэх» диэбит курдук ааҕааччыны умсугутар гына суруллубут, тыла-өһө хомоҕой, сымса, сыыйыллаҕас, бииртэн биир санаа арыллан, салаллан иһэр. Суруналыыс, кинигэ ис хоһоонун таҥааччы дьоруойун бииртэн биир өрүтүн арыйаарыйа олоххо киһи буолан ананан кэлэн, сиэрдээхтик олоруу холобурун чопчулаан иһэр дии санаатым. Анастасия Семеновнаны аҥардас доруобуйаларынан хааччахтаах ыччаттары олоххо эрэли үөскэтэн, адаптивнай спорт киинин салайан, билигин солбуйааччыта да буола олорон, үлэлиирэ дьон быыһыгар чорботор. Кини элбэх доруобуйаларынан хааччахтаах оҕолорго көмөлөспүтэ, «Доступная среда» федеральнай программанан доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо пандустары оҥотторууга үлэтэ кинини киһи быһыытынан үрдэтэр. 10 сыл үлэлээбит адаптивнай спорт киинэ элбэх Аан дойду, Россия чемпионнарын уонна призердарын үүннэрдэ. Кинилэр истэригэр истибэттэргэ тустууга сурдлимпийскай чемпиону Василий Стрекаловскайы, паралимпийскай оонньуулар бронзовай призердарын Степанида Артахинованы, Анастасия Диодорованы, Алена Дмитриеваны ааттаталыахха сөп, оттон Тааттаттан Саина Юнчанова шашкаҕа Аан дойду, Европа, Россия чемпионката, Екатерина Бабанова Европа, Россия пауэрлифтиҥҥэ чемпионката үүнэн тахсыбыттара. Адаптивнай киин тэриллэригэр 120 кыттааччы баар эбит буоллаҕына, билигин 900 кыттааччы илин-кэлин түсүһэр буоллулар.
Былырыын 2023 сылга паралимпийскай кэмитиэт уонна “Аҕа дойдуну көмүскээччилэр” судаарыстыбаннай фонда анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар анаан Кемеровскай уобаласка күрэхтэһии тэрийбиттэрэ. Онно Саха сириттэн Анастасия Михайлова 3 ыччаты илдьэн күрэхтэһиннэрбитэ. Оттон быйыл Хабаровскай куоракка 10 байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын илдьэн, 3 уол мэтээллээх кэлбиттэрэ. Бу эмиэ ыччаттарбытын олох суолугар көмүс эрэли саҕар сыалтан ыытыллар. Анастасия Михайлованы кытта, ааҕааччы буолан туран, суруналыыһы Зинаида Архипованы тэҥҥэ тутан, кинигэни сонуннук ылынным, махтанным, астынным, дуоһуйдум. Күндү биир дойдулаахпытыгар Анастасия Семеновнаҕа хаһыат нөҥүө этэҥҥэ буолууну, үгүс-элбэх үөрүүнү, ситиһиилэри баҕарыаҕыҥ. Күндү ааҕааччыларым, түгэн эрэ көһүннэр бу кинигэни булан ааҕаарыҥ, кэрэҕэ кэккэлэһээриҥ диэн ыҥырабын.
Анна Посельская.