Дьоҥҥо биллэринэн, Тайбаан арыытыгар баар, ыраахтан харахха быраҕыллар уһулуччу үрдүк харыйалаах тиэргэнтэн кырачаан сиэн уолун көтөхпүтүнэн, ыал ийэтэ, эбэтэ Альбина Афанасьевна миигин утары көрсө тахсар. Былырыыҥҥыттан быһа «көрбүт киһи» диэн ыраланар тэлгэһэбэр үктэнээт, биир түгэҥҥэ сибэкки симэҕин ортотугар буола түһэбин.
Альбина Афанасьевна бу төрөөбүт, улааппыт тэлгэһэтэ эбит. Оҕо эрдэҕиттэн өйүгэр олорон хаалбыт сылаас өйдөбүлүн – ийэтэ Мария Николаевна Местникова сибэккини үүннэрэр, оҕуруот олордор дьарыгын салҕаан, ыал буолуоҕуттан бу курдук тэлгэһэтин толору сибэккинэн симиир. «Бу үгүс эгэлгэттэн сүрэхпэр өрүү чугас, ийэбин кытта ситимниир сибэккилэринэн – георгиннары ааттыыбын. Кытара кыыһа тэтэрэн, сыл аайы харахпын сылаанньыталлар, истиҥ ахтылҕанынан сүрэхпин толороллор», — диир дьиэ далбар хотуна.
Альбина Афанасьевна 18 сааһын туолуутугар ийэтэ олордубут харыйата, ону кытта сэргэстэһэ үүммүт хатыҥнар, талахтар сибэкки симэҕин кытта ханыылаһан, үөрэ-дьүөрэ дьүөрэлэһэн, манна үктэммит ыалдьыты ураты кэрэ, чуумпу, сылаас истиҥ эйгэҕэ киллэрэллэр. Чахчы, харах манньыйар, сүрэх үөрэ өрүкүйэр, кут-сүр дуоһуйа долгуйар иэйиитинэн туолаҕын.
Үтүмэн үлэттэн, көрүүттэн-харайыыттан тахсар бу түбүгү Альбина Афанасьевна кэргэнэ Алексей Прокопьевичтыын кыайа-хото туталлар. Кулун тутартан илиилэрин араарбакка, сибэкки, үүнээйи араскыларын тартаран, сылыйыыта иһирдьэнэн-таһырдьанан биэбэйдэһэн, олордор буордарын бэрийэн, бэс ыйын ортотугар олордуу үлэтин түмүктүүргэ кыһаллаллар. Сибэккилэри көрүү-истии, кинилэргэ ууну кутуу Альбина Афанасьевна түбүгэ буоллаҕына, оҕуруот чааһыгар Алексей Прокопьевич эппиэттээх. Омуна суох, тэлгэһэ сирэ барыта туһаҕа тахсан, күөҕүнэн өрө анньан олорор.
Ыаллар бэйэлэрин тиэргэннэриттэн моонньоҕоннууллар, хаптаҕастыыллар, санберри диэн хап- хара минньигэс астаах отону үргээн, барыанньалыыллар. Маны кытта малиналара эмиэ дэлэччи ас кутан, сиэннэр сыллата астына амсайаллар, күннэтэ үргээн сии сылдьаллар. Ону тэҥэ клубникалара, дьэдьэннэрэ билигин үгэннээн ас биэрэ турар кэмэ. Оҕурсу, томат, кабачок, сүбүөкүлэ, моркуоп туһунан киһи этэ да барбат. Кыһамньылаах көрүү-харайыы түмүгэр оҕуруоттара күннэтэ дэлэччи аһынан күндүлүүрэ – дьиэлээхтэр сойбот сонуннара, үөрэ үллэстэр кэпсээннэрэ.
Заровняевтар быйыл арбуһу үүннэриини баһылаан, теплицэттэн ураты, сиргэ 10 угу үүннэрбиттэрэ, киһи сөҕүөх курдук элбэх аһы биэрбит. Альбина Афанасьевна иккис сылын «прививка» диэн ньыманан тыква умнаһын арбуз сиэмэтин кытта хатыһыннарбыт. Уруккута хаппыысталарын сирдэригэр (үксэ туой сир, онно хара буору буккуйбуттар) бу ньыманан араскыламмыт биэстии арбуһу олордубуттар. Сыыс от үүммэтин уонна паар үөскээтин диэн, олордубут сирдэрин салапаанынан бүрүйбүттэр. Алексей Прокопьевич «Аһа тахсыар диэри элбэх ууну куппутум. Оттон аһа улаатыыта, ситиитэ ууну өр буола-буола кутар ордук. Аһара үлүһүйдэххэ, арбуз хайа баран хаалыан сөп», — диэн үөрүйэҕин үллэстэр. «Бу үүнээйини сөбүлээтибит, улахан хаппырыыһа суох. Отуттан тугу даҕаны быспатыбыт-оппотубут, бэйэтин дьаалатынан үүнэн, бу бачча аһы биэрдэ. Атыылаһар арбузпутун өссө амтанынан баһыйар курдук, наһаа минньигэс. Сиэннэрбит ыраах айантан кэллэхтэринэ, үөрэ-көтө хото күндүлүөхпүт», — дэһэллэр эбэлээх эһээ.
Аны туран септик баар сирин наһаа мындырдык толкуйдаан, киһи эрэ таайыа суоҕун курдук кэрэтик уонна кылбардык кистээбиттэр. Төһө эмэ иэннээх сир хара буорунан көрө сытыаҕын сөбүлээбэккэ, Альбина Афанасьевна септик үрдүгэр бальзамин сибэккилэри олордубута, олус хойуутук долгулдьуһа үүммүттэр. Киһи утары көрөн туран, бу анныгар септик эрэ баара буолуо диэн сэрэйбэт даҕаны. Бальзамин, ол эбэтэр «чудо-дерево», баччалартан саҕалаан сиэмэтин ыһан, саас аайы өссө элбээн өрө анньан тахса турар сибэкки эбит. Киһи өйдөөн-дьүүллээн эрэ одууластаҕына көстөр турбанан сирдэтэн туох эрэ баар сибикитин сэрэйиэххэ сөп. Ыалдьыттар, суоппардар сөҕөллөрүн, «туска туһанар бэртээхэй мындыр толкуй эбит» диэн баралларын дьиэлээхтэр үллэстэллэр.
Маннык сибэккилээх тиэргэни көрө чугас эргинтэн эрэ буолбакка, бэл ыраахтан кэлэн, бу кэрэ кэхтэ илигинэ, чэлгийэ дьэрэлийэр кэмигэр анаан-минээн хаартыскаҕа түһэн бараллар. Кэпсэтиибит түмүгэр ыал аҕа баһылыга Алексей Прокопьевичтан: «Уутун-хаарын, туох баар ыарахан үлэтин дьаһайа сылдьар киһи быһыытынан, быйыл аҕыйат, көрүүтэ, түбүгэ элбэҕэ бэрт диэн буойбаккын, туорайдаспаккын дуо?» — диэн ыйыттым.
Онуоха күлэ-күлэ: «Суох, олох боппоппун. Тугу баҕарбытын олордор. Оҕолорбут көмөлөрүнэн, бэйэбит кыахпытынан, сүһүөхпүт уйарын тухары бу кэрэни, бу быйаҥы олордобут, биэбэйдэһэбит. Хомойорум уонна кыһыйарым диэн сайыммыт наһаа кылгас. Бачча үлүгэр үлэни көрсүбүккүн кэннэ, сибэккибит биир эрэ ый курдук кэрэтинэн үөрдэр ээ. Ол да буоллар, ити кылгас буолан баран, киһи дууһатын сылаанньытар көстүү туһугар тугу да кыайыах курдукпут, » — диэн баран кэргэнин диэки сып-сылаастык көрөн, мичээрдээн кэбиһэр.
Жанна БУРМИСТРОВА,
ааптар хаартыскаҕа түһэриитэ.